Bir bankanın sürdürülebilirliğe ne kadar para ayırdığını söylemek kolay. Asıl zor olan, o paranın dünyayı ne ölçüde değiştirdiğini ölçmek. Citi’nin 2030 yılına kadar 1 trilyon dolarlık sürdürülebilir finansman sağlama hedefi de tam bu tartışmanın ortasında. Banka, 2025 sonu itibarıyla hedefin yaklaşık 647 milyar dolarına ulaştığını bildiriyor. Yalnızca 2025 yılında sürdürülebilir finansman kapsamında 91,3 milyar dolar sağlandı. İlk bakışta tablo etkileyici. Fakat rakam büyüdükçe başka bir soru ortaya çıkıyor: “Sürdürülebilir finans”ın içine ne koyuyoruz?
Sürdürülebilirliğin sınırları genişliyor
Citi, sürdürülebilir finans çerçevesini 2025 sonunda güncelledi. Yeni yaklaşımda nükleer enerji ve doğa temelli çözümler de sürdürülebilir finansman kapsamına alındı. Enerji verimli veri merkezlerini finanse etmeyi amaçlayan yeni yapay zekâ altyapısı bankacılığı da hedef kapsamında değerlendirilecek. Bu değişiklik tek başına olumlu ya da olumsuz olarak okunabilecek kadar basit değil. Nükleer enerji, örneğin, enerji dönüşümünde düşük karbonlu elektrik kaynağı olarak değerlendiriliyor. Doğa temelli çözümler ise iklim uyumu ve ekosistemlerin korunması açısından giderek daha fazla finansman çekiyor. Fakat kapsam genişledikçe 1 trilyon dolarlık hedefin karşılaştırılabilirliği ve gerçek iklim etkisinin nasıl ölçüldüğü daha önemli hale geliyor. Citi’nin 2025 verilerinde sürdürülebilir finansmanın en büyük çevresel kategorisi yenilenebilir enerji oldu. Bu alana 18,4 milyar dolar, toplam finansmanın yüzde 20’si yöneldi. Sürdürülebilir ulaşım ise 10,3 milyar dolarla ikinci büyük kategori oldu.
Bir tarafta yenilenebilir enerji, diğer tarafta fosil yakıtlar
Hikâyenin daha rahatsız edici kısmı ise burada başlıyor. Citi’nin sürdürülebilir finans hedefi, bankanın bütün finansman faaliyetlerinin otomatik olarak sürdürülebilir hale geldiği anlamına gelmiyor. Banka aynı zamanda fosil yakıt sektörünü de finanse etmeye devam ediyor. Trellis’in aktardığı Banking on Climate Chaos verisine göre Citi’nin 2025’te fosil yakıtlara sağladığı finansman 45,3 milyar dolar oldu. Dolayısıyla mesele yalnızca “sürdürülebilir projelere kaç milyar dolar aktarıldı?” sorusuyla bitmiyor.
Sizce bir banka temiz enerjiye ne kadar para aktarıyor ve aynı anda fosil yakıtların genişlemesini ne ölçüde finanse ediyor? Çünkü enerji dönüşümü yalnızca yeni temiz enerji kapasitesi yaratmakla gerçekleşmiyor. Sermayenin eski, yüksek karbonlu sistemlerden ne hızla çekildiği de dönüşümün bir parçası.
“Kaç dolar?” sorusu yetmiyor
Citi, sürdürülebilir finansman kapsamında finanse edilen projelerin geleneksel alternatiflere kıyasla önlediği emisyonları da hesaplıyor. Banka, yenilenebilir enerji projelerinin 8,2 milyon tonun üzerinde CO₂ eşdeğeri emisyonu önlediğini tahmin ediyor. Ancak bu hesaplamaların bağımsız olarak doğrulanmadığı da belirtiliyor. Bu ayrıntı önemli. Çünkü sürdürülebilir finansman yarışında bankalar için büyük rakamlar üretmek giderek daha kolay hale gelirken, bu rakamların gerçek dünyadaki karbon azaltımıyla ne kadar örtüştüğü daha zor bir soruya dönüşüyor. Üstelik Citi yalnız değil. JPMorgan Chase ve Bank of America gibi büyük ABD bankalarının da milyarlarca dolarlık sürdürülebilir finansman hedefleri bulunuyor. Ancak hedeflerin tanımları, kapsamları ve ölçüm yöntemleri farklılaşabiliyor.
Bu nedenle finans sektöründe yeni dönemin ölçütü belki de “kim daha büyük bir sürdürülebilir finansman hedefi açıkladı?” olmayacak. Kim, verdiği paranın ekonomiyi gerçekten hangi yönde değiştirdiğini gösterebiliyor?
Finansın yeşil dönüşümü de ölçülmek zorunda
Citi’nin 1 trilyon dolarlık hedefi, bankaların iklim dönüşümündeki rolünün neden bu kadar kritik olduğunu gösteriyor. Bankalar yalnızca yatırım yapan kurumlar değil; hangi teknolojilerin, sektörlerin ve altyapıların büyük ölçekte sermayeye erişebileceğini belirleyen aktörler. Dolayısıyla sürdürülebilir finansman hedefleri önemli. Ancak hedefin büyüklüğü kadar paranın nereye gittiği, hangi koşullarda verildiği, ne kadarının gerçekten dönüşüm yarattığı ve aynı finans kuruluşunun başka kanallardan neyi desteklediği de masada olmalı. Citi 1 trilyon dolarlık hedefinin önemli bölümünü şimdiden tamamlamış durumda. Şimdi önümüzde daha zor bir sınav var:
Sürdürülebilir finansmanı saymak mı, gerçekten sürdürülebilir bir finans sistemi kurmak mı?
