Türkiye, COP31’e ev sahipliği yapmaya hazırlanırken iklim gündeminin karasal sınırlarının çok ötesine uzanan bir başlıkla karşı karşıya: okyanuslar. Denizlerin rekor sıcaklıklara ulaşması, dünyanın en büyük karbon yutağının giderek daha fazla baskı altında olduğunu gösterirken, ülkeler Antalya’daki zirvede okyanusların korunmasına ilişkin somut taahhütler alınması için bastırıyor. Bu sürecin merkezinde ise COP31’in başkanlığını paylaşan Türkiye ve Avustralya var.
Türkiye’nin COP31 gündemine denizler de giriyor
Türkiye ve Avustralya, COP31 kapsamında okyanus ve iklim politikalarını birbirine bağlayan gönüllü bir “okyanus yol haritası” üzerinde çalışıyor. Hedef, okyanusların korunmasını yalnızca çevre başlığı olarak ele almak yerine iklim azaltımı, uyum ve finansman tartışmalarının bir parçası haline getirmek. Afrika ülkeleri, Avrupa Birliği, bazı Latin Amerika ülkeleri ve küçük ada devletleri de okyanuslara ilişkin önlemlerin COP kararlarına daha güçlü biçimde yansıtılması için girişim yürütüyor.
Bu, Türkiye açısından COP31’in bilinen gündemlerine yeni bir başlık eklenmesinden daha fazlası anlamına geliyor. Zirvenin Antalya’da yapılacak olması, Türkiye’ye küresel iklim diplomasisinin gündemini belirlemede önemli bir alan açıyor. Nitekim Türkiye ve Avustralya daha önce de COP31 için elektrifikasyon, atık ve binalar alanında küresel hedefler açıklamıştı.
Denizler ısınıyor, gündem hâlâ karada
Sorunun aciliyeti ise tartışmaya pek yer bırakmıyor. Rekor deniz sıcaklıkları yalnızca deniz ekosistemlerini tehdit etmiyor; okyanusların atmosferdeki karbonu emme kapasitesi açısından da alarm veriyor. Bilim insanları ve çevre örgütleri bu nedenle COP31’in okyanusları iklim politikasının daha görünür bir parçası haline getirmesini istiyor.
Üstelik Türkiye için okyanus gündeminin anlamı yalnızca küresel diplomasiyle sınırlı değil. Akdeniz’in hızla ısınması, deniz ekosistemleri üzerindeki baskının Türkiye’nin kendi kıyılarına kadar uzandığını gösteriyor. Dolayısıyla Antalya’da kurulacak müzakere masasının konusu dünyanın uzak denizleri değil; Türkiye’nin de içinde bulunduğu Akdeniz havzasının geleceği.
Asıl mesele: Yol haritasından uygulamaya
Okyanusların COP gündemine taşınması önemli, ancak asıl sınav burada başlıyor. Ülkelerin ulusal iklim planlarında okyanuslarla bağlantılı hedeflerin sayısı artarken finansman hâlâ ciddi bir darboğaz. Kaynakta aktarılan verilere göre denizlerle bağlantılı finansman, tarihsel olarak toplam kalkınma yardımlarının yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor. Bu nedenle COP31’de hazırlanacak bir yol haritasının gerçek etkisi, kaç ülkenin imza attığından çok, koruma ve dönüşüm için ne kadar finansmanın harekete geçirilebileceğiyle ölçülecek.
Türkiye açısından soru da tam burada ortaya çıkıyor: Antalya’da okyanusları konuşmak mı, yoksa denizleri gerçekten iklim politikasının içine almak mı? COP31’in Türkiye’ye bırakacağı miras, bu iki seçenek arasındaki farkta yatabilir.
