Şirketlerin iklim performansını anlamanın en temel yollarından biri emisyonlarını ölçmek. Ancak yeni bir araştırma, ölçümün kendisinin de sonucu değiştirebildiğini gösteriyor.
Nature Sustainability dergisinde yayımlanan çalışmada araştırmacılar, 401 Avrupalı şirketin tedarik zinciri emisyonlarına ilişkin verilerini inceledi. Analize göre şirketlerin yıldan yıla tedarik zinciri emisyonlarında görülen değişimin yüzde 62,5’i, şirket faaliyetlerindeki, sektördeki veya emisyon yoğunluğundaki değişimlerle açıklanamıyor. Doğrudan şirket faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonlarda ise açıklanamayan değişim yüzde 5’in biraz üzerinde kaldı.
Aynı Şirket, Farklı Karbon Rakamı
Araştırmanın dikkat çektiği temel sorun, özellikle Scope 3 olarak adlandırılan ve şirketlerin tedarik zincirleri boyunca oluşan dolaylı emisyonlarında ortaya çıkıyor.
Bir şirketin satın aldığı hammaddelerin üretimi, taşımacılık, tedarikçiler ve ürünlerin kullanım veya bertaraf süreçleri gibi şirketin doğrudan kontrolü dışında kalan faaliyetler Scope 3 kapsamında değerlendiriliyor. Bu emisyonların hesaplanmasında kullanılan veri kaynakları, sınırlar ve yöntemler değiştiğinde ortaya çıkan sonuç da değişebiliyor.
Araştırmanın başyazarı Ramana Gudipudi’ye göre mevcut sistemde bir şirket, kullandığı rakamlara bağlı olarak iklim performansında çok farklı bir tablo ortaya koyabiliyor. Çalışma, şirketlerin yalnızca nihai emisyon rakamını değil, bu rakama nasıl ulaştıklarını da açıklamalarının önemini ortaya koyuyor.
Emisyon Azaldı mı, Hesap mı Değişti?
Buradaki sorun yalnızca teknik bir muhasebe ayrıntısı değil. Şirketlerin iklim hedeflerine ne kadar yaklaştığını değerlendiren yatırımcılar, tüketiciler ve kamu kurumları için açıklanan rakamların karşılaştırılabilir olması gerekiyor.
Bir şirketin karbon ayak izi düşerken bunun nedeni gerçekten üretim süreçlerinin değişmesi, enerji tüketiminin azalması veya tedarik zincirinin dönüşmesi olabilir. Ancak aynı düşüş, kullanılan hesaplama yöntemi veya veri setindeki değişikliklerden de kaynaklanabiliyorsa, gerçek bir emisyon azaltımı ile kâğıt üzerindeki değişimi birbirinden ayırmak zorlaşıyor.
Araştırmacılar bu nedenle karbon muhasebesinde daha şeffaf ve karşılaştırılabilir yöntemlere ihtiyaç olduğunu vurguluyor. Özellikle tedarik zinciri emisyonlarında kullanılan varsayımların ve hesaplama yöntemlerinin açık biçimde paylaşılması, şirketlerin iklim performansının daha sağlıklı değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Karbon Muhasebesinde Şeffaflık Sorunu
Şirketlerin emisyonlarını hesaplaması, net sıfır hedeflerinin izlenmesi açısından kritik. Ancak farklı yöntemlerin aynı faaliyet için farklı sonuçlar üretebilmesi, sürdürülebilirlik raporlarının yalnızca rakamlardan oluşamayacağını gösteriyor.
Dolayısıyla önümüzdeki dönemde şirketlerin “emisyonlarımız şu kadar azaldı” demesi tek başına yeterli olmayabilir. Hangi verinin kullanıldığı, hangi hesaplama yönteminin seçildiği ve önceki yıllarla karşılaştırmanın nasıl yapıldığı da raporlamanın parçası olmak zorunda.
Karbon muhasebesinin amacı şirketlerin iklim performansını daha görünür kılmaksa, hesaplama yöntemlerinin yarattığı belirsizliklerin de görünür hale getirilmesi gerekiyor.
