Uçakların gökyüzünde bıraktığı beyaz izler artık yalnızca görsel bir iz olarak değerlendirilmiyor. Atmosferin çok soğuk ve nemli katmanlarında oluşan bazı yoğunlaşma izleri (contrail), uzun süre kalıp ince buz bulutlarına dönüşebiliyor ve Dünya’dan yayılan ısının uzaya kaçmasını zorlaştırarak küresel ısınmaya katkıda bulunabiliyor. Google, bu izlerin havacılığın toplam iklim etkisinin yaklaşık üçte birini oluşturabileceğini belirtiyor.
Tam da bu nedenle Google, Birleşik Krallık hükümeti ve havacılık sektöründen kurumlarla birlikte Operation Blue Skies adlı 30 aylık bir denemeyi hayata geçiriyor. Çalışmanın adresi, Avrupa ile Kuzey Amerika arasındaki yoğun hava trafiğinin geçtiği Kuzey Atlantik’in doğusundaki Shanwick Oceanic hava sahası. Bu bölge, küresel contrail kaynaklı ısınmanın yaklaşık yüzde 5’inden sorumlu.
Denemenin çözümü radikal bir rota değişikliği değil. Google’ın yapay zekâ modelleri, uydu görüntüleri ve meteorolojik veriler kullanılarak hangi atmosferik koşullarda kalıcı ve ısıtıcı contrail oluşabileceğini tahmin edecek. Bu bilgiler hava trafik kontrolörlerine aktarılacak ve uygun görülen bazı uçaklardan irtifalarını küçük ölçüde değiştirmeleri istenecek. Değişikliklerin 2.000 feet’e (yaklaşık 610 metre) kadar olması planlanıyor.
İlk operasyonel denemeler 2026/27 ve 2027/28 kışlarında gerçekleştirilecek. Her deneme yaklaşık dört ay sürecek ve deneme saatlerinde hava sahasından geçmesi beklenen yaklaşık 10 bin uçuşun yalnızca contrail oluşumu açısından riskli bölgelerden geçen küçük bir bölümünün yönlendirilmesi hedefleniyor.
Projede Google'ın yanı sıra İngiltere'nin hava seyrüsefer hizmet sağlayıcısı NATS, Met Office, Contrails.org, Imperial College London ve University of Cambridge yer alıyor. Met Office, contrail oluşumu ve iklim etkisine ilişkin tahmin altyapısını geliştirirken, akademik kurumlar sonuçların bağımsız biçimde değerlendirilmesine katkı sağlayacak. Projenin toplam bütçesi ise 5 milyon sterlin.
Asıl mesele, bu küçük rota değişikliklerinin gerçek iklim kazancına dönüşüp dönüşmeyeceği. Çünkü havacılığın iklim etkisini azaltmak bugüne kadar büyük ölçüde daha verimli uçaklar, sürdürülebilir havacılık yakıtları ve elektrifikasyon gibi uzun vadeli teknolojik çözümler üzerinden tartışıldı. Operation Blue Skies ise çok daha farklı bir soru soruyor: Uçuşları değiştirmeden, uçakların atmosferde nereden geçtiğini değiştirerek iklim etkisini azaltabilir miyiz?
Eğer deneme başarılı olursa, contrail tahminlerinin hava trafik yönetiminin olağan bir parçası hâline gelmesi ve benzer uygulamaların başka yoğun hava koridorlarına taşınması mümkün olabilir.
