Microsoft, küresel tedarik zincirindeki deniz taşımacılığından kaynaklanan emisyonları azaltmak için Danimarkalı deniz taşımacılığı şirketi NORDEN ile yeni bir pilot uygulamaya başladı. NORDEN, RSB Book & Claim Registry üzerinden doğrulanmış denizcilik emisyon azaltımını ilk kez bir müşterisine teslim etti. Bu müşteri de Microsoft oldu. Uygulama, sürdürülebilir yakıtların henüz her limanda ve her rota üzerinde bulunmadığı deniz taşımacılığında emisyon azaltımını ölçeklendirmek için yeni bir model ortaya koyuyor.
Yakıt Aynı Gemiye Gitmiyor
Sistemin mantığı aslında oldukça basit. “Book & claim” modelinde sürdürülebilir yakıtın sağladığı emisyon azaltımı, yakıtın fiziksel olarak kullanıldığı seferden ayrıştırılıyor. Yani bir şirket, kendi yükünü taşıyan geminin mutlaka sürdürülebilir yakıt kullanmasını beklemek yerine, başka bir seferde kullanılan düşük karbonlu yakıtın doğrulanmış emisyon azaltımını satın alabiliyor. NORDEN, daha önceki pilot çalışmada atık bazlı biyoyakıtı çeşitli seferlerde kullandı. Şirket, bu yakıtın geleneksel fosil yakıtlara kıyasla yaşam döngüsü emisyonlarını yüzde 80-90 oranında azaltabildiğini belirtiyor. Elde edilen emisyon azaltımları daha sonra book & claim sistemi üzerinden Microsoft’a aktarılıyor. 2025’te başlayan üç yıllık iş birliği kapsamında Microsoft’un deniz taşımacılığından kaynaklanan Scope 3 emisyonlarında yaklaşık 10 bin ton CO₂e azaltım hedeflenmişti.
İlk Kez Denizde
Yeni pilotun asıl önemi, mekanizmanın deniz taşımacılığında ilk kez RSB’nin resmi Book & Claim Registry’si üzerinden uygulanması. NORDEN, bu sistem kapsamında doğrulanmış emisyon azaltımlarını sunabilmek için RSB Book & Claim trader sertifikasını alan ilk denizcilik şirketi oldu. RSB daha önce benzer bir book & claim altyapısını havacılıkta kullanıyordu. Microsoft ve NORDEN ile yapılan çalışma ise bu yaklaşımı deniz taşımacılığına taşıyor. Microsoft da RSB kayıt sistemi üzerinden denizcilik emisyonlarını bu yöntemle ele alan ilk şirket konumunda.
Modelin önündeki en büyük soru ise sistemin gerçekten ne kadar şeffaf ve güvenilir biçimde çalışacağı. Çünkü burada satın alınan şey bir gemiye konulan yakıt değil, o yakıtın yarattığı doğrulanmış emisyon azaltımının çevresel niteliği. Bu nedenle hangi yakıtın nerede kullanıldığı, ne kadar emisyon azalımı sağladığı ve aynı azaltımın birden fazla şirket tarafından talep edilmemesi kritik önem taşıyor. NORDEN’in önceki pilotunda emisyon azaltımlarının bağımsız doğrulayıcılar tarafından iki aşamalı denetimden geçirildiği ve izlenebilirlik için Smart Freight Centre tarafından geliştirilen bir çerçevenin kullanıldığı belirtiliyor. RSB de pilotun ardından book & claim prosedürünü deniz taşımacılığında daha geniş kullanım için güncellemeyi planlıyor. NORDEN ise modeli başka müşterilere ve iş ortaklarına yaymayı hedefliyor.
Gemiler Beklemiyor
Deniz taşımacılığının karbonsuzlaşmasındaki temel sorunlardan biri, daha temiz yakıtların henüz yeterli miktarda ve her coğrafyada bulunmaması. Gemilerin tamamen yeni yakıt sistemlerine geçmesi, yakıt ikmal altyapısının kurulması ve maliyetlerin düşmesi zaman alıyor. Book & claim modeli bu noktada şirketlere bir ara çözüm sunuyor: Temiz yakıtın fiziksel olarak kendi yükünü taşıyan gemide bulunmasını beklemeden, düşük karbonlu yakıt kullanımına finansal talep yaratmak. Ancak bu yöntem, gemilerin fosil yakıttan çıkışının yerine geçmiyor. Asıl dönüşüm için denizcilikte sürdürülebilir yakıt üretiminin ve kullanımının da büyümesi gerekiyor. Book & claim, daha çok bu dönüşüm gerçekleşirken şirketlerin tedarik zinciri emisyonlarını ele alabilmesi için kurulmuş bir köprü görevi görüyor. Microsoft-NORDEN pilotu bu nedenle yalnızca iki şirket arasındaki bir anlaşma değil. Deniz taşımacılığında “temiz yakıt nerede kullanıldı?” sorusunun yanına, “o temiz yakıtın yarattığı emisyon azaltımını kim, nasıl ve hangi kanıtla satın alabilir?” sorusunu da ekliyor.
