İklim mücadelesinde uzun yıllar boyunca şirketlerin net sıfır taahhüdü açıklaması başlı başına önemli bir gelişme olarak değerlendirildi. Kurumsal sürdürülebilirlik raporları 2030 ve 2050 hedefleriyle dolarken karbon nötr olma sözü veren şirketlerin sayısı hızla arttı. Ne var ki zaman içinde daha önemli bir soru ortaya çıktı: Bu hedeflerin ne kadarı gerçek emisyon azaltımına dönüşüyor?

Birleşmiş Milletler desteğiyle 2020 yılında başlatılan Race to Zero kampanyasının geçirdiği dönüşüm, tam da bu sorunun etrafında şekilleniyor. Şirketleri, finans kuruluşlarını, kentleri ve diğer devlet dışı aktörleri net sıfır hedefinde buluşturan girişim, çalışmalarını BM Küresel İklim Eylem Gündemi kapsamında oluşturulan Net Zero Activation Group bünyesine taşıdı.

Yeni yapılanma, iklim taahhütlerinin sayısını artırmaktan çok, mevcut hedeflerin uygulanmasını hızlandırmaya ve sonuçların ölçülebilir hale gelmesine odaklanıyor.

17 Bin Katılımcı, Peki Sonuç?

Race to Zero, altı yıllık süreçte kurumsal iklim eyleminin yaygınlaşmasında önemli rol oynadı. Kampanya, 150 ülkeden 17 bini aşkın katılımcıya ulaşırken dünyanın en büyük şirketlerinin ve finans kuruluşlarının önemli bir bölümünü net sıfır hedefleri etrafında topladı.

Girişimin açıkladığı verilere göre CDP aracılığıyla raporlama yapan katılımcıların yüzde 64'ü, belirledikleri başlangıç yıllarına kıyasla doğrudan faaliyetlerinden kaynaklanan Kapsam 1 emisyonlarını azalttığını bildirdi. Büyük şirketlerin yüzde 56'sı değer zincirlerini kapsayan Kapsam 3 emisyonlarında, yüzde 33'ü ise satın alınan enerjiden kaynaklanan Kapsam 2 emisyonlarında düşüş raporladı.

Bu veriler ilerlemeye işaret etse de önemli bir ayrım var. Emisyonlarında azalma bildiren şirketlerin oranı, toplam emisyonların aynı oranda düştüğü anlamına gelmiyor. Ayrıca bildirilen düşüşlerin ne kadarının doğrudan kampanyanın etkisiyle gerçekleştiğini belirlemek de mümkün değil.

Dolayısıyla Race to Zero'nun başarısını yalnızca katılımcı sayısıyla veya açıklanan hedeflerle değerlendirmek yeterli değil. Asıl belirleyici olan, şirketlerin üretimden enerji tüketimine, lojistikten tedarik zincirlerine kadar faaliyetlerinin tamamında ne ölçüde dönüşüm gerçekleştirdiği.

Kömür Konusunda Verilen Taviz Ne Anlatıyor?

Race to Zero'nun geçmişi, gönüllü iklim girişimlerinin karşılaştığı yapısal sorunları da ortaya koyuyor.

Kampanya, 2022 yılında kriterlerini sıkılaştırarak katılımcılardan yeni kömür projeleri geliştirmemelerini veya finanse etmemelerini istemişti. Ancak büyük bankaların rekabet hukuku konusundaki itirazlarının ardından bu koşul değiştirildi. Yeni kömür projelerinden uzak durma şartı, belirli bir bitiş tarihi içermeyen kömürden aşamalı çıkış yaklaşımına dönüştü.

İklim savunucuları bu değişikliği finans sektörünün baskısı karşısında geri adım olarak değerlendirdi.

Tartışma, kurumsal iklim girişimlerinin en temel açmazlarından birini görünür kıldı. Gönüllü taahhütler, şirketlerin ticari çıkarlarıyla çatıştığında ne kadar bağlayıcı olabiliyor?

Bir şirketin net sıfır hedefini desteklemesi ile fosil yakıt yatırımlarından vazgeçmesi aynı şey değil. Üstelik finans kuruluşlarının yalnızca kendi operasyonlarından kaynaklanan emisyonları azaltması da yeterli değil. Krediler ve yatırımlar yoluyla finanse ettikleri faaliyetlerin iklim üzerindeki etkileri, dönüşümün en kritik parçalarından birini oluşturuyor.

Bu nedenle yeni dönemde şirketlerin yalnızca neyi taahhüt ettikleri değil, hangi faaliyetleri finanse etmeye devam ettikleri de belirleyici olacak.

Gönüllü Taahhütlerden Uluslararası Standartlara

Race to Zero'nun dönüşümü, kurumsal sürdürülebilirlik alanındaki daha geniş bir değişimin parçası.

Kampanyanın başladığı 2020 yılında net sıfır hedeflerinin kapsamı, güvenilirliği ve uygulanmasına ilişkin ortak standartlar henüz yeterince gelişmemişti. Bugün ise şirketlerin iklim hedeflerini bilimsel temellere dayandırması, ara dönem azaltım hedefleri belirlemesi ve geçiş planlarını kamuoyuyla paylaşması giderek daha fazla önem kazanıyor.

Bilim Temelli Hedefler Girişimi (SBTi), kurumsal net sıfır standartlarını uygulama ve hedeflerin gerçekleştirilmesi odağında geliştirirken Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) de kuruluşların net sıfır geçiş planlarına yönelik standart çalışmalarını sürdürüyor.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryası ise gönüllü girişimlerin güvenilirliğini artırmayı amaçlayan Net Sıfır Tanıma Çerçevesi üzerinde çalışıyor. Pilot uygulamanın bulguları COP31 gündeminde yer alıyor.

Bu gelişmeler, net sıfır kavramının kurumsal iletişimde kullanılan bir hedeften, daha fazla kanıt ve hesap verebilirlik gerektiren bir yönetim meselesine dönüştüğünü gösteriyor.

Ancak standartların çoğalması tek başına çözüm değil. Şirketlerin farklı raporlama sistemleri arasında kaybolmadan karşılaştırılabilir veriler sunabilmesi ve açıklanan performansın bağımsız biçimde doğrulanabilmesi gerekiyor.

Yeni Dönemde Başarı Nasıl Ölçülecek?

Race to Zero'nun çalışmalarını devralan Net Zero Activation Group, şirketlerin ve diğer katılımcıların iklim çözümlerini uygulamasını hızlandırmayı, mevcut girişimler arasında koordinasyonu güçlendirmeyi ve sonuçları izlemeyi amaçlıyor.

Yeni yapının en önemli sınavı ise kurumsal iklim hedefleri ile gerçek ekonomik faaliyetler arasındaki mesafeyi azaltmak.

Çünkü bir şirketin sürdürülebilirlik raporunda net sıfır hedefi açıklaması, yeni fosil yakıt yatırımlarını durdurduğu, tedarik zincirini dönüştürdüğü veya üretim süreçlerinde kalıcı emisyon azaltımı sağladığı anlamına gelmiyor.

Aynı şekilde yenilenebilir enerji yatırımlarının artması da toplam emisyonların mutlaka azaldığını göstermiyor. Üretim hacmi büyürken enerji tüketimi ve mutlak emisyonlar da artabiliyor. Bu nedenle şirketlerin yalnızca karbon yoğunluğundaki iyileşmeleri değil, toplam sera gazı emisyonlarındaki değişimi de ortaya koyması gerekiyor.

Race to Zero'nun yeni dönemi, kurumsal iklim eylemi açısından önemli bir eşik. Ancak girişimin daha geniş bir uluslararası yapıya entegre edilmesi, kendiliğinden daha güçlü bir denetim veya daha hızlı emisyon azaltımı anlamına gelmiyor.

Bunun için şeffaf raporlama, bağımsız doğrulama, gerçekçi geçiş planları ve fosil yakıt yatırımlarına ilişkin tutarlı politikalar gerekiyor.

Net sıfır yarışında artık önemli olan başlangıç çizgisinde kaç şirketin bulunduğu değil, kaçının gerçekten ilerlediği. Kurumsal iklim liderliğinin ölçüsü de giderek daha fazla bu fark üzerinden şekilleniyor.