Birleşmiş Milletler iklim finansmanı mekanizmasının en büyük fonu olan Yeşil İklim Fonu (GCF), 2026 yılında proje finansmanı onaylarında kendi rekorunu kırdı. Fonun 26-29 Ekim tarihlerinde Güney Kore'nin Songdo kentinde gerçekleştirilen 46. Yönetim Kurulu toplantısında 21 yeni projeye yaklaşık 1,97 milyar dolarlık finansman onaylandı. Böylece yıl boyunca onaylanan toplam kaynak 3,3 milyar dolara ulaştı.
Yeni projeler Afrika, Asya-Pasifik, Doğu Avrupa, Orta Asya, Orta Doğu ile Latin Amerika ve Karayipler'deki 44 gelişmekte olan ülkeyi kapsıyor. İklim değişikliğine uyum, ormanların korunması, su güvenliği, kentlerin dayanıklılığı ve sanayide karbonsuzlaşma, finansman sağlanan başlıca alanlar arasında yer alıyor.
Finansman yalnızca enerji dönüşümüne gitmiyor
Onaylanan projeler, iklim krizinin farklı coğrafyalarda yarattığı sorunlara yönelik geniş bir müdahale alanı oluşturuyor. Afrika'da iklim yatırımlarını destekleyecek yeni bir finansman mekanizması, Güney Afrika'da sanayinin karbonsuzlaşmasını hedefleyen bir program ve Kamerun'da kalıcı orman alanlarının korunmasına yönelik projeler bu kapsamda öne çıkıyor.
Asya'da iklim eylemini bölgesel ölçekte destekleyecek programlar, Bhutan'da iklim dirençli kentler ve Fiji'de mercan resiflerinin korunmasına yönelik yatırımlar da finansman paketinde bulunuyor. Orta Asya'da iklim dirençli peyzajların geliştirilmesi, Kolombiya'da su güvenliği ve Karayipler'de kıyı topluluklarının iklim risklerine karşı korunması da desteklenecek çalışmalar arasında.
Bu çeşitlilik önemli. Çünkü iklim finansmanı yalnızca yenilenebilir enerji yatırımlarından ibaret değil. Suya erişim, tarımsal üretimin devamlılığı, orman ekosistemleri ve kent altyapısı da iklim krizine karşı dayanıklılığın temel bileşenleri.
Fonun finansman kapasitesi nasıl büyüdü?
Rekorun arkasında yalnızca yeni kaynak taahhütleri bulunmuyor. Fon, temmuz ayında aldığı bilanço yönetimi kararlarıyla yeni projelere ayırabileceği finansman kapasitesini de artırdı.
Bilanço verimliliğini geliştirmeye yönelik düzenlemelerle yaklaşık 4 milyar dolarlık ek finansman kapasitesi yaratıldı. Önümüzdeki iki yıl içinde yeni program ve projelere ayrılabilecek kaynağın 5,65 milyar dolara çıkarılması hedefleniyor. Önceki hesaplamalarda bu tutar 1,37 milyar dolar düzeyindeydi.
Fonun proje değerlendirme süreçlerinde de hızlanma dikkat çekiyor. Verimlilik standardına tabi 15 projeden 13'ü hedefleri karşılarken, değerlendirme süresi ortalama altı aya geriledi. Böylece dokuz aylık hedef sürenin altında bir performans elde edildi.
Yerel kurumların payı yüzde 34'e çıktı
Kararın dikkat çeken boyutlarından biri de finansmanın hangi kurumlar aracılığıyla kullanılacağı. Son toplantıda onaylanan kaynakların yüzde 34'ünün doğrudan erişim mekanizmaları üzerinden yönetilmesi kararlaştırıldı. Bu yaklaşım, gelişmekte olan ülkelerin kendi ulusal ve bölgesel kurumları aracılığıyla iklim finansmanına erişimini güçlendirmeyi amaçlıyor. Toplantıda ayrıca 16 yeni kuruluşun akreditasyonu onaylandı. Bunların dokuzu doğrudan erişim kuruluşlarından oluşuyor.
Fonun toplam portföyü böylece 379 proje ve programa, kendi finansman katkısı ise 22,3 milyar dolara ulaştı. Eş finansman da dahil edildiğinde desteklenen yatırımların toplam büyüklüğü 87,3 milyar dolara çıkıyor.
Yeni dönem için finansman modeli hazırlanıyor
Yönetim Kurulu, fonun üçüncü programlama dönemi (GCF-3) öncesinde iki önemli politika değişikliğini de kabul etti. Bunlardan ilki, katkı sağlayan ülkelerle daha esnek finansman ilişkileri kurulmasını hedefleyen yeni katkı politikası. İkincisi ise devlet dışı kaynaklardan ve alternatif finansman kanallarından katkı alınmasının önünü açacak yeni düzenleme. Bu adımlar, iklim finansmanında yalnızca kamu kaynaklarına dayanmayan, özel sektör ve alternatif finansman mekanizmalarını da içeren daha geniş bir yapıya geçiş arayışını gösteriyor.
Fonun İcra Direktörü Mafalda Duarte'nin görev süresi de ikinci bir dört yıllık dönem için uzatıldı. Duarte, son üç yılda gerçekleştirilen kurumsal reformların finansman kapasitesini, proje değerlendirme süreçlerini ve kaynaklara erişimi iyileştirdiğini belirtti.
