Bankalar yıllardır kredi verdikleri şirketlerin finansal tablolarını inceliyor, borç ödeme kapasitelerini ölçüyor ve risklerini hesaplıyor. Peki aynı şirketin iklim değişikliği karşısındaki kırılganlığını, karbon yoğun faaliyetlere bağımlılığını veya düşük karbonlu ekonomiye geçiş sürecinde karşılaşabileceği maliyetleri ne kadar dikkate alıyorlar?

Avrupa'da bu soruların yanıtını daha sistematik biçimde arayan düzenlemelerden biri de bankaların ESG risklerini açıklama yükümlülükleri. Ancak finans sektörünün artan raporlama gerekliliklerinden duyduğu rahatsızlık, düzenleyici kurumları yeni bir sadeleştirme arayışına yöneltti. Avrupa Bankacılık Otoritesi (EBA), bankaların denetim amaçlı raporlama yükümlülüklerini yeniden düzenleyen paket kapsamında ESG raporlamasına ilişkin uygulama takvimini 2028 sonuna ertelemeyi planlıyor. Kurum, 6 Kasım'da yaptığı açıklamada, sektör temsilcilerinden gelen görüşler doğrultusunda daha fazla sadeleştirme ve daha uzun geçiş süreleri üzerinde çalıştığını duyurdu. Nihai düzenleme paketinin Aralık 2026'da yayımlanması bekleniyor.

Daha az raporlama, daha az şeffaflık mı?

EBA'nın girişimi ilk bakışta bankaların üzerindeki bürokratik yükü azaltmaya yönelik teknik bir düzenleme gibi görünebilir. Ancak mesele bundan daha kapsamlı.

2024'te kabul edilen Avrupa bankacılık paketi CRR3, bankaların çevresel fiziksel risklerini, iklim geçiş risklerini, sosyal ve yönetişim risklerini ayrı ayrı açıklamasını öngörüyor. Bankaların fosil yakıt sektörüne toplam maruziyetleri ve ESG risklerini iş stratejilerine, yönetişim yapılarına ve risk yönetimi süreçlerine nasıl entegre ettikleri de raporlama başlıkları arasında.

EBA'nın 2026'da başlattığı sadeleştirme çalışması ise bu yükümlülüklerin kapsamını ve uygulanma biçimini yeniden ele alıyor.

Öneriler arasında bankaların büyüklüğüne ve karmaşıklığına göre farklı raporlama modelleri oluşturulması, bazı veri tablolarının kaldırılması ve raporlama sıklığının azaltılması bulunuyor. Küçük ve daha az karmaşık bankalar için daha sınırlı bir raporlama modeli öngörülürken büyük bankaların yükümlülükleri de yeniden düzenleniyor.

Özellikle küçük bankalar için önerilen değişikliklerden biri, finanse edilen emisyonlara ilişkin bazı verilerin denetim raporlamasından çıkarılması. Büyük bankalar açısından ise Avrupa Birliği Taksonomisi kapsamındaki bazı raporlama tablolarının kaldırılması gündemde.

Bankacılık sektörünün talepleri de bu yönde. Finans kuruluşları, aynı verilerin farklı düzenleyici çerçeveler kapsamında tekrar tekrar istenmesinin maliyet yarattığını ve uygulamada karmaşaya neden olduğunu savunuyor.

Ancak burada önemli bir ayrım var: Raporlama süreçlerini sadeleştirmek ile bankaların iklim risklerine ilişkin bilgi açıklama sorumluluğunu azaltmak aynı şey değil. Düzenlemenin başarısı, gereksiz veri yükünü azaltırken denetim açısından kritik bilgileri koruyup koruyamayacağıyla ölçülecek.

Bankalar iklim riskini gerçekten ölçebiliyor mu?

Finans sektörünün iklim değişikliğiyle ilişkisi çoğu zaman bankaların kendi operasyonlarının karbon ayak izi üzerinden değerlendiriliyor. Oysa asıl büyük etki, bankaların finanse ettiği ekonomik faaliyetlerde ortaya çıkıyor.

Bir banka kömür santraline, petrol ve gaz yatırımlarına ya da yüksek emisyonlu sanayi tesislerine kredi verdiğinde yalnızca finansal getiri elde etmiyor; aynı zamanda bu faaliyetlerin iklim risklerine de ortak oluyor.

İklim değişikliği kaynaklı fiziksel riskler, kredi verilen şirketlerin tesislerini, üretim kapasitesini ve varlıklarını etkileyebiliyor. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş ise yeni teknolojilere uyum sağlayamayan veya karbon yoğun iş modellerini sürdüren şirketlerin finansal durumunu bozabiliyor.

Dolayısıyla ESG raporlaması yalnızca sürdürülebilirlik departmanlarının hazırladığı bir belge değil. Bankaların kredi politikalarını, sermaye tahsislerini ve uzun vadeli finansal dayanıklılıklarını ilgilendiren bir risk yönetimi aracı.

Tam da bu nedenle raporlamanın sadeleştirilmesi tartışılırken şu sorunun yanıtı önemli: Bankalar daha az veriyle daha doğru risk analizi yapabilecek mi, yoksa ölçülmesi zor olan riskler zamanla denetim radarının dışına mı çıkacak?

Türkiye'deki bankalar için neden önemli?

EBA'nın kararı doğrudan Avrupa Birliği'nin bankacılık denetim çerçevesini ilgilendiriyor. Türkiye'deki bütün bankalar açısından otomatik bir uygulama değişikliği anlamına gelmiyor. Ancak Türkiye finans sektörü için gelişmenin yakından izlenmesi gerekiyor.

Türkiye'de bankalar, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yayımlanan Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) kapsamında sürdürülebilirlik raporlaması yapıyor. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun denetimine tabi bankalar, belirli büyüklük eşiklerinden bağımsız olarak zorunlu raporlama kapsamına alındı.

TSRS 1 ve TSRS 2, uluslararası ISSB standartlarıyla uyumlu bir çerçeve sunuyor. Bu düzenlemeler, şirketlerin sürdürülebilirlikle ilgili finansal risklerini ve iklim kaynaklı etkilerini açıklamasını gerektiriyor.

Türkiye'deki bankalar açısından konu yalnızca ulusal mevzuata uyumla da sınırlı değil. Avrupa finans piyasalarıyla ilişkiler, uluslararası kredi kuruluşlarından sağlanan kaynaklar, yabancı yatırımcıların beklentileri ve finansman sağlanan şirketlerin sürdürülebilirlik performansı, bankaların veri toplama ve risk değerlendirme kapasitesini doğrudan etkiliyor.

Özellikle Avrupa ile ticari ve finansal ilişkileri bulunan şirketlere kredi sağlayan bankalar için iklim risklerinin doğru ölçülmesi giderek daha önemli hâle geliyor. Bir şirketin karbon yoğunluğu, enerji dönüşümüne hazırlığı veya iklim kaynaklı fiziksel riskleri, gelecekte finansmana erişimini etkileyebilecek unsurlar arasında.

Bu nedenle Avrupa'daki raporlama kurallarının sadeleştirilmesi, Türkiye'deki bankaların da kendi veri altyapılarını ve sürdürülebilirlik raporlama süreçlerini nasıl geliştirecekleri konusunda önemli bir referans oluşturuyor.

Üstelik Türkiye'de TSRS kapsamında raporlama yükümlülüğünün başlamış olması, bankacılık sektörünün bu alanda yalnızca Avrupa'daki gelişmeleri takip eden bir konumda kalamayacağını gösteriyor.

Sadeleştirme mi, geri adım mı?

EBA'nın önündeki temel sınav, bankaların raporlama maliyetlerini azaltırken iklim risklerine ilişkin şeffaflığı korumak.

Birbirini tekrarlayan tabloların kaldırılması, veri toplama süreçlerinin ortaklaştırılması ve küçük bankalara orantılı yükümlülükler getirilmesi makul bir düzenleme yaklaşımı olabilir. Ancak finans sektörünün en önemli iklim risklerinden biri olan finanse edilen emisyonların görünürlüğünü azaltacak değişiklikler, daha dikkatli değerlendirilmek zorunda.

Çünkü bankaların finanse ettiği faaliyetler görünür olmadığında, finansmanın hangi ekonomik dönüşümü desteklediğini anlamak da zorlaşıyor.

Aralık ayında açıklanması beklenen nihai paket bu açıdan önemli olacak. EBA'nın açıklayacağı düzenlemeler, Avrupa bankacılık sektöründe ESG raporlamasının geleceğini belirlerken Türkiye gibi Avrupa finans sistemiyle güçlü bağları bulunan ülkeler için de yakından izlenmesi gereken bir çerçeve sunacak.

Sonuçta bankaların daha az rapor hazırlaması tek başına bir başarı göstergesi değil. Asıl mesele, daha az bürokrasiyle daha fazla riskin görülebilmesi. Finans sektörü iklim risklerini gerçekten yönetmek istiyorsa, önce bu riskleri ölçmekten vazgeçmemeli.