Çin, COP31’e güçlü bir ekonomik ve diplomatik konumdan geliyor. Güneş panelleri, bataryalar, elektrikli araçlar ve rüzgâr enerjisi ekipmanlarında küresel üretimin önemli bölümünü kontrol eden ülke, enerji dönüşümünün ihtiyaç duyduğu teknolojilerin başlıca tedarikçisi. Bu üretim gücü, Pekin’in iklim müzakerelerindeki ağırlığını da artırıyor.

Üstelik uluslararası iklim siyasetinde önemli bir boşluk oluşmuş durumda. ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çekilmesi ve COP31’e resmî heyet göndermemesi, müzakerelerin siyasi zeminini değiştirdi. Avrupa ise bir yandan iklim hedeflerini korumaya çalışırken diğer yandan kendi sanayisini Çin’in rekabetinden korumaya yönelik ticaret önlemlerini sürdürüyor.

Bu koşullar Çin’e daha geniş bir hareket alanı sağlıyor. Pekin, kendisini küresel iklim iş birliğinin savunucularından biri olarak konumlandırırken gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı ve emisyon azaltım sorumluluklarını da gündeme taşıyor.

Çin’in İklim Gündeminde Ticaret Var

Pekin’in COP31 öncesinde öne çıkardığı başlıklardan biri, temiz teknoloji ürünlerinin uluslararası ticaretindeki engeller. Çin yönetimi, ABD ve Avrupa Birliği tarafından uygulanan gümrük vergileri ve ticaret kısıtlamalarının küresel enerji dönüşümünü yavaşlattığını savunuyor.

Bu itirazın ekonomik bir karşılığı var. Çinli üreticiler güneş paneli, batarya ve elektrikli araç pazarlarında ölçek ekonomisi sayesinde güçlü bir rekabet avantajına sahip. Ancak bu ürünlerin Batı pazarlarına girişinde artan ticaret engelleriyle karşılaşıyorlar.

Pekin, iklim müzakerelerinde yeşil teknolojilerin serbest dolaşımını ve tek taraflı ticaret önlemlerinin etkilerini gündeme getirmek istiyor. Başka bir ifadeyle Çin, iklim politikasıyla sanayi politikasını aynı masada buluşturuyor.

Burada önemli bir gerilim bulunuyor: Bir ülkenin düşük karbonlu teknolojileri uygun maliyetle üretebilmesi küresel dönüşüm açısından avantaj. Fakat bu üretim gücünün yarattığı rekabet, diğer ülkelerin kendi sanayilerini koruma refleksini de tetikliyor. İklim hedefleri ile ticari çıkarlar arasındaki bu çatışma, Antalya’daki müzakerelerin hassas başlıklarından biri.

Dünyaya Temiz Teknoloji Satıyor, Kömürden Çıkamıyor

Çin’in iklim politikası iki farklı tabloyu aynı anda barındırıyor. Bir tarafta güneş ve rüzgâr enerjisinde hızla büyüyen kapasite, batarya üretiminde küresel liderlik ve elektrikli araç pazarındaki genişleme var. Diğer tarafta ise ülkenin enerji sisteminde kömürün ağırlığı sürüyor.

Üstelik temiz teknoloji alanındaki büyümenin ülke içinde aynı hızla devam edeceği de kesin değil. 2026’da yenilenebilir enerji yatırımlarının büyüme hızında yavaşlama işaretleri görülürken yeni kömür santralleri ve kömür kimyası tesisleri de gündemde kalmaya devam ediyor.

Çin’in 2035 iklim hedefi de bu çelişkiyi ortadan kaldırmıyor. Ülke, sera gazı emisyonlarını zirve seviyesinin yüzde 7 ila 10 altına indirmeyi taahhüt etti. Ancak bu hedef, küresel iklim beklentileri açısından daha yüksek bir azaltım potansiyelinin kullanılıp kullanılmayacağı tartışmasını beraberinde getiriyor.

Çin’in temiz teknoloji üretimindeki başarısı, kendi ekonomisinin karbonsuzlaşma performansıyla aynı şey değil. Dünyanın enerji dönüşümüne ürün sağlamak önemli; fakat bu dönüşümün kendi ülkesinde hangi hızla gerçekleştiği de iklim liderliğinin ölçütlerinden biri.

İklim Finansmanında Sorumluluk Tartışması

Çin’in COP31 gündemindeki bir diğer başlık gelişmekte olan ülkelere sağlanacak iklim finansmanı. Pekin, gelişmiş ülkelerin yıllık 300 milyar dolarlık iklim finansmanı taahhüdünün nasıl uygulanacağına ilişkin daha somut bir yol haritası istiyor. Uyum finansmanının artırılması ve gelişmekte olan ülkelerin enerji dönüşümüne destek verilmesi de gündeminde.

Ancak Çin’in bu tartışmadaki konumu giderek daha karmaşık hâle geliyor. Ülke hâlâ kendisini gelişmiş ülkelerden farklı sorumluluklara sahip bir gelişmekte olan ekonomi olarak tanımlıyor. Buna karşılık küresel emisyonlardaki payı, ekonomik büyüklüğü ve temiz teknoloji ihracatındaki etkisi, uluslararası toplumun Pekin’den beklentilerini artırıyor.

Çin’in gelişmekte olan ülkelere ticari teknoloji ve yatırım sağlaması, geleneksel iklim finansmanıyla aynı kapsamda değerlendirilemez. İhracat ve doğrudan yatırımlar enerji dönüşümüne katkı sağlayabilir; ancak bunlar hibe, imtiyazlı kredi veya iklim uyum finansmanının yerini otomatik olarak tutmuyor.

Bu ayrım, Çin’in küresel iklim sorumluluğunun nasıl tanımlanacağı tartışmasında giderek daha önemli olacak.

Türkiye’nin Elektrifikasyon Hedefi Çin İçin Ne Anlama Geliyor?

COP31 ev sahibi Türkiye’nin 2035’e kadar küresel elektrifikasyon oranını yüzde 35’e çıkarma önerisi de Çin’in ekonomik öncelikleriyle doğrudan kesişiyor.

Ulaşımın, sanayinin ve binaların elektrikleşmesi; batarya, elektrikli araç, şebeke ekipmanı ve yenilenebilir enerji teknolojilerine yönelik talebi büyütebilir. Çinli üreticiler bu pazarların hemen tamamında güçlü bir konumda.

Pekin, elektrifikasyonu kendi enerji politikasıyla uyumlu bulduğunu açıklasa da Türkiye’nin önerisine koşulsuz destek vermiş değil. Ülkelerin farklı koşullarının dikkate alınmasını ve geniş bir uzlaşma sağlanmasını istiyor.

Bu tutum, Çin’in küresel dönüşümün yönünü desteklerken yeni uluslararası taahhütlerin ayrıntılarında kendi önceliklerini korumaya çalıştığını gösteriyor.

Çin’in Gücü, İklim Sorumluluğuna Dönüşecek mi?

Çin bugün enerji dönüşümünün en önemli ekonomik aktörlerinden biri. Üretim kapasitesi, teknoloji maliyetlerini düşürerek birçok ülkenin temiz enerji yatırımlarını hızlandırıyor. Ancak bu ekonomik ağırlık, otomatik olarak daha iddialı iklim politikası anlamına gelmiyor.

Antalya’daki zirve bu nedenle Pekin için önemli bir sınav. Çin, temiz teknolojilerin serbest ticaretini savunurken kendi emisyonlarını daha hızlı azaltmak için ne kadar ileri gidecek? Gelişmekte olan ülkelere sağladığı ticari desteği daha güçlü iklim finansmanı taahhütleriyle tamamlayacak mı? Kömür yatırımlarının geleceği konusunda somut bir yön değişikliğine gidecek mi?

Küresel iklim mücadelesinde artık yalnızca kimin daha fazla güneş paneli veya batarya ürettiği değil, bu ekonomik gücü kimin gerçek emisyon azaltımına dönüştürdüğü de önem taşıyor. Çin’in Antalya’daki ağırlığı bu soruları daha görünür kılıyor.