İklim krizinin takvimi işlemeye devam ediyor, diplomatik müzakerelerin ise kendi takvimi var. Antalya'daki COP31'in son haftasına girilirken iki takvim arasındaki mesafe giderek açılıyor. Neredeyse 200 ülkenin temsil edildiği zirvede, küresel iklim eylemini ileri taşıması beklenen ortak kararın nasıl bir çerçeveye oturacağı henüz belirsiz. Fosil yakıtlardan çıkışın nasıl ele alınacağı, gelişmekte olan ülkelere sağlanacak finansmanın kapsamı ve bilimsel bulguların müzakere metnine nasıl yansıtılacağı, tarafları karşı karşıya getiren başlıca konular arasında. Financial Times'ın aktardığına göre, müzakerelerin son haftasına girilirken ülkeler yalnızca kararların içeriğinde değil, ortak bir sonuç metni hazırlanıp hazırlanmaması konusunda da anlaşmazlık yaşıyor.

Fosil yakıtlardan çıkış yine en zor başlık
COP31'in en kritik anlaşmazlıklarından biri, kömür, petrol ve doğal gazdan uzaklaşma sürecinin nihai kararda nasıl yer alacağı. Fosil yakıt üreticisi ülkeler, enerji sistemlerinin dönüşümüne ilişkin daha güçlü ve açık ifadeler içeren bir anlaşmaya mesafeli dururken, iklim politikalarında daha iddialı adımlar isteyen ülkeler somut bir yol haritası talep ediyor. Brezilya'nın COP30 döneminde gündeme taşıdığı fosil yakıtlardan çıkış yol haritasının bu zirvenin karar metnine dahil edilmesi de itirazlarla karşılaşıyor. Suudi Arabistan'ın bu yöndeki girişimlere karşı çıkması, müzakerelerin önündeki siyasi engellerden biri.
Sorun yalnızca hangi enerji kaynağının kullanılacağı değil. Fosil yakıtlardan çıkışın hangi takvimle gerçekleşeceği, bu dönüşümün maliyetini kimin üstleneceği ve enerji güvenliğinin nasıl sağlanacağı konusunda da ülkeler arasında ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor. İklim hedefleri ortak olsa bile bu hedeflere ulaşmanın ekonomik ve siyasi bedeli konusunda ortak bir yaklaşım henüz yok.
Elektrifikasyon hedefi de tartışmalı
Türkiye'nin COP31 başkanlığında öne çıkardığı önemli girişimlerden biri, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılması. Bugün yaklaşık yüzde 23 düzeyinde olan bu oranın yükseltilmesi, sanayi, ulaşım ve binalarda elektrifikasyonun hızlandırılmasını hedefliyor. Otuzdan fazla ülkenin desteklediği girişim, enerji dönüşümüne yönelik önemli bir adım olarak sunuluyor.
Ancak bu hedefin zirvenin nihai karar metnine girip girmeyeceği tartışmalı. Bazı büyük gelişmekte olan ekonomiler, belirli sektörlere yönelik yeni hedeflerin ortak metne dahil edilmesine itiraz ediyor. Avrupa Birliği'nin ise daha geniş bir uzlaşma sağlamak amacıyla elektrikleşme hedefinde kullanılan temiz enerji koşuluna ilişkin daha esnek bir yaklaşımı değerlendirdiği bildiriliyor.
Burada gözden kaçırılmaması gereken bir ayrıntı var: Elektrifikasyon tek başına karbonsuzlaşma anlamına gelmiyor. Elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği, şebekelerin ne ölçüde yenilendiği ve depolama kapasitesinin nasıl geliştirildiği de dönüşümün gerçek iklim etkisini belirliyor.
İklim finansmanında vaatler, kaynaklardan daha hızlı
Müzakerelerin bir diğer kırılma noktası iklim finansmanı. Gelişmekte olan ülkeler, emisyon azaltımı ve iklim değişikliğine uyum için ihtiyaç duydukları kaynakların artırılmasını istiyor. Özellikle sel, kuraklık, aşırı sıcaklık ve diğer iklim etkilerine karşı kırılgan ülkeler, uyum finansmanının 2035'e kadar yılda en az 120 milyar dolara çıkarılmasını talep ediyor.
Ancak gelişmiş ülkelerin masaya yeni ve güçlü kamu finansmanı taahhütleriyle gelmemesi, müzakerelerin hareket alanını daraltıyor. İklim finansmanının artırılmasını isteyen ülkeler açısından mesele yalnızca yeni fonlar oluşturulması değil; verilen taahhütlerin ne zaman, hangi koşullarda ve ne ölçüde yerine getirileceğinin de açıklığa kavuşturulması.
Bu durum, iklim müzakerelerinin yıllardır çözemediği adalet tartışmasını yeniden gündeme getiriyor: Tarihsel olarak daha fazla emisyona neden olan ülkeler ile iklim krizinin sonuçlarını en ağır biçimde yaşayan ülkelerin sorumlulukları ve imkânları aynı değil.
Bilimsel veriler de müzakere konusu
Zirvede dikkat çeken bir başka anlaşmazlık, iklim biliminin uluslararası karar süreçlerindeki yeri. Bilimsel değerlendirmelerin ve Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) gelecek raporlarının müzakerelerde nasıl kullanılacağı konusunda da görüş ayrılıkları yaşanıyor. Hindistan'ın Birleşmiş Milletler süreci dışındaki bilimsel raporların karar metninde anılmasına itiraz etmesi, tartışmayı daha da karmaşık hale getiriyor.
Özellikle Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefinin aşılması ihtimali karşısında ülkelerin nasıl bir yol izleyeceği önemli bir soru. Küresel sıcaklık artışının bu eşiği geçme riski artık yalnızca geleceğe ilişkin bir senaryo değil; iklim politikalarının bugün nasıl şekillendirileceğini belirleyen temel bir mesele.
Bilimsel bulguların siyasi müzakerelerde tartışma konusu haline gelmesi ise ayrı bir sorun yaratıyor. İklim politikalarının bilimsel verilerle şekillendirilmesi gerektiği konusunda uzlaşma sağlanamıyorsa, ortak hedeflerin uygulanabilir kararlara dönüşmesi de güçleşiyor.
Son hafta, zor bir uzlaşma arayışı
Müzakereleri koordine eden Avustralya'nın hafta başında olası anlaşmaya ilişkin ilk taslağı sunması bekleniyor. Ancak taslağın hazırlanması, ülkelerin üzerinde uzlaşacağı bir kararın ortaya çıkacağı anlamına gelmiyor. Taraflar arasında fosil yakıtlar, finansman, ticaret kısıtlamaları ve bilimsel değerlendirmeler konusunda devam eden görüş ayrılıkları, zirvenin sonucuna ilişkin beklentileri aşağı çekiyor.
COP31'in Antalya'daki son haftası, iklim diplomasisinin temel sınavlarından birini yeniden önüne koyuyor: Ülkeler, kendi ekonomik ve siyasi önceliklerinden ne ölçüde vazgeçerek ortak bir iklim politikası oluşturabilecek?
Çünkü iklim krizinde artık sorun hedeflerin eksikliği değil. Sorun, bu hedefleri hayata geçirecek siyasi iradenin, finansmanın ve ortak sorumluluğun aynı masada buluşamaması.






