Avrupa Birliği'nin iklim politikasındaki en güçlü araçlarından biri olan Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), bu kez siyasi uzlaşmazlığın merkezinde. Avrupa sanayisinin artan enerji maliyetleri ve küresel rekabet baskısıyla mücadele etmesi gerektiği konusunda büyük ölçüde ortak görüş bulunsa da bunun bedelinin iklim hedeflerinden taviz vererek mi karşılanacağı sorusu Avrupa Parlamentosu'nu böldü. Avrupa Halk Partisi (EPP) ile Renew Europe'un sanayi üzerindeki karbon yükünü hafifletmeye yönelik değişikliklerde uzlaşması, Sosyalistler ve Demokratlar'ın (S&D) desteğini alamadı. Böylece Avrupa siyasetinin merkezindeki partiler arasında iklim politikası konusunda yeni bir çatlak ortaya çıktı.

Ücretsiz karbon izinleri tartışmanın merkezinde
Anlaşmazlığın en önemli başlıklarından biri, sanayi kuruluşlarına ücretsiz dağıtılan emisyon izinlerinin geleceği oldu. Avrupa Komisyonu, şirketlerin ücretsiz karbon izinlerinden yararlanabilmesi için bu izinlerin ekonomik değerinin yüzde 100'ünü karbonsuzlaşma yatırımlarına yönlendirmesini öngörmüştü. EPP ve Renew tarafından hazırlanan uzlaşma önerisinde ise bu oran yüzde 25'e indirildi.
Bu değişiklik, özellikle çimento, demir-çelik, gübre ve kimya gibi enerji yoğun sektörler açısından önemli bir maliyet avantajı sağlayabilir. Ancak çevre politikaları açısından başka bir soru doğuruyor: Şirketlere ücretsiz emisyon hakkı tanınırken bu avantajın üretim süreçlerini gerçekten dönüştürmesi nasıl güvence altına alınacak?
Ücretsiz izinlerin daha uzun süre korunması ve aşamalı olarak kaldırılmasının yavaşlatılması da öneriler arasında yer aldı. Böylece sanayinin karbon maliyetlerinden korunması hedeflenirken emisyon azaltımına yönelik ekonomik baskının da zayıflaması ihtimali ortaya çıktı.
Emisyon azaltım takvimi de gevşeyebilir
Reform tartışmasının bir diğer kritik boyutu, ETS kapsamındaki sektörler için yıllık emisyon azaltım hızını belirleyen doğrusal azaltım faktörü oldu. EPP ve Renew'un önerisi, 2031 sonrasında emisyon üst sınırının daha kademeli düşürülmesini öngördü.
Önerilen düzenlemeye göre yıllık azaltım oranının 2031'de yüzde 3,6, 2033'te yüzde 3,3, 2036'da yüzde 2,2 ve 2038'de yüzde 2 olması planlandı. Avrupa Komisyonu'nun önerisi ise 2031-2035 döneminde yüzde 3,7, 2036 sonrasında yüzde 1,7 oranında azaltım öngörüyordu.
Oranlar arasındaki fark ilk bakışta sınırlı görünebilir. Ancak ETS kapsamındaki binlerce tesis düşünüldüğünde bu değişiklikler, önümüzdeki yıllarda sanayinin ne kadar emisyon salabileceğini ve karbonsuzlaşma yatırımlarını ne hızla gerçekleştirmek zorunda kalacağını doğrudan etkiliyor.
Sosyal demokratlardan iklim hedefleri uyarısı
S&D, önerilen değişikliklerin Avrupa'nın iklim hedeflerini zayıflatacağı görüşünde. Grup adına müzakereleri yürüten Bruno Tobback, Komisyonun önerisinden daha düşük bir iklim hedefi ortaya koyan metni destekleyemeyeceklerini belirtti. Tobback, böyle bir yaklaşımın Avrupa'nın iklim hedeflerinin yanı sıra sürdürülebilir ve yenilikçi sanayilere yönelik yatırım güvenliğini de tehlikeye atabileceği uyarısında bulundu.
EPP adına müzakereleri yürüten Juri Ratas ise amaçlarının iklim hedeflerini zayıflatmak değil, emisyon ticaret sistemini Avrupa sanayisinin rekabet gücünü koruyacak biçimde düzenlemek olduğunu savundu.
Taraflar arasındaki ayrışma, Avrupa'da iklim politikasının artık yalnızca çevre mevzuatı olarak değil, sanayi politikası ve ekonomik rekabet başlıklarıyla birlikte ele alındığını gösterdi.
Karbon piyasasının geleceği için kritik oylamalar
Avrupa Parlamentosu Sanayi, Araştırma ve Enerji Komitesi'nin (ITRE) 19 Kasım'da reform hakkındaki görüşünü oylaması bekleniyor. Bu oylama bağlayıcı olmayacak ancak müzakerelerin siyasi yönünü belirleyecek. Çevre Komitesi'nin aralık ayında gerçekleştireceği oylamanın ardından reformun 14-17 Aralık tarihlerinde Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu'na gelmesi planlanıyor.
Üye ülkeler de kendi aralarında ortak bir tutum oluşturmaya çalışıyor. Parlamento ile AB Konseyi'nin pozisyonlarını netleştirmesinin ardından nihai düzenleme için müzakereler başlayacak. AB'nin reform konusunda 2027'nin ilk çeyreğinde anlaşmaya varması hedefleniyor.
Avrupa sanayisini korumak mı, dönüşümü hızlandırmak mı?
AB'nin karbon piyasası reformu, önümüzdeki yıllarda Avrupa sanayisinin nasıl bir üretim modeli benimseyeceğini belirleyecek. Yüksek karbon maliyetlerinin rekabet gücünü zayıflattığı iddiası, sanayinin dönüşüm ihtiyacını ortadan kaldırmıyor. Aksine, karbon maliyetlerini azaltmanın en kalıcı yolu üretimi daha az emisyonla gerçekleştirebilmekten geçiyor.
Ücretsiz emisyon izinlerinin genişletilmesi ve azaltım takviminin gevşetilmesi kısa vadede şirketlere nefes aldırabilir. Ancak bu korumanın somut karbonsuzlaşma yatırımlarına dönüşmesi sağlanamazsa Avrupa, rekabet gücünü korumaya çalışırken kendi iklim hedeflerinden uzaklaşabilir. Asıl sınav, sanayiyi korumakla iklim dönüşümünü hızlandırmak arasında bir tercih yapmak değil, ikisini birlikte başarabilecek bir politika geliştirmek.






