Endonezya’nın enerji dönüşümündeki sorun, ilk bakışta göründüğü kadar basit değil. Ülke yenilenebilir enerjiye geçiş için uluslararası finansman buluyor; ancak sanayi tesislerinin kendi elektriğini üretmek için kullandığı “captive” kömür santrallerinin dönüşümü bu finansmanın dışında kalabiliyor. Şebekeye bağlı olmayan ve doğrudan sanayi tesislerine elektrik sağlayan bu santraller, özellikle enerji yoğun sektörlerin karbonsuzlaşmasının önündeki önemli engellerden biri.
Üstelik ihtiyaç küçük değil. Endonezya’nın Just Energy Transition Partnership (JETP) kapsamında hazırlanan 2025 tarihli yol haritasına göre captive enerji sektörünün 2025-2030 döneminde daha temiz kaynaklara geçebilmesi için yaklaşık 31 milyar dolar, 2025-2050 döneminde ise toplam 92 milyar dolar yatırım gerekiyor. Bu ihtiyacın yaklaşık yarısını tek başına nikel sektörü oluşturuyor. Nikelin ardından alüminyum geliyor; kâğıt, madencilik ve çelik sektörleri de dönüşüm finansmanına ihtiyaç duyan diğer alanlar arasında.
Para Var, Ama Doğru Yerde Değil
Endonezya’nın enerji dönüşümü için JETP kapsamında Şubat 2026 itibarıyla 21,8 milyar dolarlık taahhüt bulunuyor. Ancak bu finansmanın büyük bölümü şebeke elektriği sektörüne odaklanmış durumda. Dolayısıyla toplam rakama bakıldığında ciddi bir kaynak varmış gibi görünse de sanayideki captive kömür santrallerinin dönüşümü için gereken finansman açığı devam ediyor.
Burada mesele yalnızca daha fazla para bulmak da değil. Uzmanlara göre dönüşüm projelerinin yatırımcıya hazır hale getirilmesi, doğru finansman mekanizmalarının kurulması ve hükümetin uzun vadeli politika çerçevesini netleştirmesi gerekiyor.
Çözümlerden biri olarak öne çıkan model ise harmanlanmış finansman. Kamu ya da imtiyazlı finansmanın ticari sermayeyle bir araya getirildiği bu modelde garantiler, daha düşük maliyetli krediler veya başka kamu destekleri özel yatırımcının riskini azaltabiliyor. Böylece tek başına ticari açıdan cazip görünmeyen enerji dönüşümü projeleri yatırım yapılabilir hale gelebiliyor.
Kömür Santralini Kapatmak Neden Bu Kadar Zor?
Çünkü Endonezya’da bütün sanayi tesisleri aynı koşullarda değil.
Bazı tekstil tesislerinde yenilenebilir enerjiye geçiş, elektrik maliyetlerindeki tasarruf üzerinden daha kolay finanse edilebilirken, uzak adalarda bulunan madencilik işletmeleri ve sanayi bölgeleri çok daha karmaşık bir tabloyla karşı karşıya. Yenilenebilir enerji kaynaklarına erişim, arazi yetersizliği ve şebeke bağlantısının bulunmaması dönüşüm maliyetini artırabiliyor.
Bu nedenle tek bir “kömürden çıkış finansmanı” modeli bütün ülkeye uygulanamıyor. Projenin bulunduğu yer, enerji ihtiyacı, üretim süreçlerinin gerektirdiği ısı ve mevcut altyapı yatırım kararını doğrudan etkiliyor.
Bir başka sorun da politika belirsizliği. Uzmanlar, yabancı sermayenin enerji dönüşümüne ilgi gösterdiğini ancak yatırımcıların hükümetten daha net bir sanayide karbonsuzlaşma yol haritası ve teşvik çerçevesi beklediğini belirtiyor. İklim yatırımlarına ilişkin daha önce yapılan değerlendirmelerde fosil yakıt sübvansiyonları, düzenleyici belirsizlik ve finans kuruluşlarının kısa vadeli yatırım perspektifi de önemli engeller arasında gösterilmişti.
Asıl Finansman Açığı Nerede?
İlginç olan şu: Uzmanlara göre sorun küresel ölçekte sermaye bulunamaması değil. Sorun, bu sermayeyi sanayideki dönüşüm projelerine aktarabilecek yeterince güçlü yatırım araçlarının ve uygulanabilir projelerin bulunmaması.
Bu ayrım önemli.
Çünkü enerji dönüşümünde yıllardır “finansman açığı”ndan söz ediyoruz. Oysa Endonezya örneği, bazen eksik olanın doğrudan para değil, paranın doğru yere gidebilmesini sağlayacak sistem olduğunu gösteriyor.
Endonezya’nın deneyimi aynı zamanda enerji dönüşümünün yalnızca güneş paneli kurmak veya kömür santralini kapatmak olmadığını da ortaya koyuyor. Sanayi tesislerinin enerji ihtiyacı, altyapı, yatırımın geri dönüşü, kamu desteği ve özel sermayenin risk iştahı aynı denklemde buluşmak zorunda.
