Guterres’in 22 Eylül’de BM Genel Kurulu’nun 81. oturumunda yaptığı konuşmanın hedefinde fosil yakıt endüstrisi vardı. BM Genel Sekreteri, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana beş büyük Batılı petrol şirketinin yaklaşık 500 milyar dolar kâr elde ettiğini, buna karşılık gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlaması için harekete geçirilen finansmanın 34 milyar dolar düzeyinde kaldığını söyledi. Bu karşılaştırmayı, iklim krizinin maliyetinin kim tarafından ödendiği sorusuna dikkat çekmek için kullandı.
Guterres’e göre fosil yakıt şirketleri kendi başlarına dönüşümden vazgeçmeyecek. Bu nedenle hükümetlerin yalnızca emisyon hedefleri açıklaması değil, fosil yakıtlardan çıkış için somut ve zaman çizelgesi belirlenmiş planlar hazırlaması gerekiyor. Climate Home News’in aktardığına göre Guterres bu çağrıyı, işçilerin korunması ve politikaların 1,5 derece hedefiyle uyumlu olması şartıyla tüm hükümetlere yöneltti.
Fatura Enerjide Kalmıyor
Guterres’in dikkat çektiği bir başka nokta ise iklim krizinin maliyetinin yalnızca enerji faturalarında görünmemesi. Konuşmasında insanların enerji, gıda ve sigorta için daha fazla ödeme yaptığını belirten BM Genel Sekreteri, fosil yakıt endüstrisinin ekonomik gücünün toplum üzerindeki maliyetlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Bu tablo, enerji dönüşümünün neden yalnızca bir emisyon azaltımı meselesi olmadığını da gösteriyor. Fosil yakıt bağımlılığı; enerji güvenliği, enflasyon, kamu finansmanı ve iklim kaynaklı kayıplarla aynı denklemde buluşuyor.
Guterres’in Diğer Mesajı: Temiz Enerji Artık Alternatif Değil
Guterres’in mesajı yalnızca fosil yakıtlara yönelik eleştiriden ibaret değil. 23 Eylül’de New York’taki iklim zirvesinde yaptığı konuşmada yenilenebilir enerjinin küresel ölçekte hızla büyüdüğünü ve yeni elektrik üretimi açısından giderek daha rekabetçi hale geldiğini vurguladı. Ülkelerden emisyon azaltım hedeflerini yükseltmelerini ve fosil yakıtlardan çıkış için somut planlar açıklamalarını istedi.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Küresel yenilenebilir kapasite rekor hızda büyüse de enerji talebi de artıyor. Özellikle yapay zekâ veri merkezleri ve artan soğutma ihtiyacı, temiz elektriğe olan talebi yukarı çekiyor. Dolayısıyla mesele artık yalnızca yenilenebilir enerji kurmak değil, fosil yakıtların yerini alabilecek hızda kurmak.
COP31 Öncesi Sert Bir Mesaj
Guterres’in çıkışı, Türkiye ve Avustralya’nın eş başkanlığında Antalya’da düzenlenecek COP31 öncesine denk geliyor. AFP, Guterres’in konuşmasının ardından özellikle fosil yakıtlara bağımlı ülkelerden daha yüksek iklim hedefleri konusunda işaret beklenebileceğine dikkat çekiyor. Buradaki mesele aslında artık “petrol şirketleri iklim krizinin farkında mı?” sorusundan daha büyük.
Asıl soru şu: Fosil yakıtlardan para kazanmaya devam ederken, iklim krizinin hesabını kim ödeyecek? Guterres’in BM Genel Kurulu’ndaki son iklim mesajı, tartışmayı tam da bu noktaya taşıyor.
