AB Komisyonu, yeni Atık Sevkiyatı Tüzüğü kapsamında AB’den OECD üyesi olmayan ülkelere yapılacak atık ihracatına ilişkin değerlendirmelerini yayımladı. Komisyon, aralarında Hindistan, Tayland ve Tayvan’ın da bulunduğu ülkelerin başvurularını atık türlerine göre ayrı ayrı inceledi. Üç ülkenin de kâğıt gibi bazı atık türlerini çevresel açıdan uygun biçimde yönetebileceği değerlendirilirken, metal atık konusunda gerekli koşulların karşılanmadığı sonucuna varıldı. Bu nedenle bu ülkelere metal atık ihracatına izin verilmeyecek.
Yeni Sistem 2027’de Başlıyor
Yeni Atık Sevkiyatı Tüzüğü 2024’te yürürlüğe girdi. İhracata ilişkin yeni kuralların büyük bölümü ise 21 Mayıs 2027’den itibaren uygulanacak. Buna göre OECD üyesi olmayan ülkelere tehlikesiz atık ihracatı genel olarak yasaklanacak; istisna için ülkelerin atığın çevre ve insan sağlığı açısından güvenli biçimde yönetileceğini kanıtlaması gerekecek. İhracatçı şirketlerin de atığın gönderildiği tesislerin çevresel standartlara uygun çalıştığını göstermesi ve bağımsız denetim yaptırması gerekecek.
Metal Atıkta Kritik Eşik
Komisyon, metal atıkların çevresel açıdan daha yüksek risk taşıyabileceğini belirtiyor. Bunun temel nedenleri arasında atıkların kalıcı ve toksik ağır metaller içerebilme ihtimali bulunuyor. Bu nedenle yeni sistemde metal atıkların hangi ülkelerde ve hangi tesislerde geri dönüştürülebileceği daha sıkı kriterlere bağlanıyor.
Hindistan açısından değişiklik özellikle önemli. Ülke, AB’den önemli miktarda metal hurdası ithal ediyor. Hindistan’daki geri dönüşüm sektörü temsilcileri, yeni düzenlemenin tedarik zincirlerini ve geri dönüşüm tesislerinin hammaddeye erişimini etkileyebileceği gerekçesiyle hükümetten girişimde bulunmasını istedi. Sektör verilerine göre AB, 2025/26 döneminde Hindistan’ın alüminyum hurda ithalatının yaklaşık yüzde 20’sini, bakır ve bakır alaşımı hurdasının yüzde 22’sini, çinko hurdasının ise yaklaşık yüzde 40’ını sağladı.
Geri Dönüşümün Ticareti Değişiyor
AB’nin kararı, yalnızca atık yönetimi politikası değil, aynı zamanda geri dönüştürülmüş hammaddelerin küresel ticareti açısından da önem taşıyor. Avrupa Komisyonu, 2023’te AB’den yaklaşık 35,1 milyon ton atık ihraç edildiğini ve bu ticaretin ekonomik değerinin 18,5 milyar euroya ulaştığını bildiriyor. AB’nin yeni yaklaşımı, geri dönüşüm amacıyla gönderilen atıkların başka ülkelerde çevresel sorunlara dönüşmesini önlemeyi ve atık ticaretinde izlenebilirliği artırmayı hedefliyor.
Yeni sistemin bir başka sonucu ise Avrupa’nın kendi geri dönüşüm kapasitesi üzerindeki baskının artması olabilir. Özellikle alüminyum hurdası gibi ikincil hammaddeler, birincil üretime kıyasla çok daha düşük enerji gerektiriyor. AB’nin hurdaların dış pazarlara çıkışını sınırlaması, bir yandan Avrupa’daki geri dönüşüm ve metal üreticilerine daha fazla hammadde sağlayabilirken, diğer yandan hurda ticaretine dayanan ülkelerde tedarik maliyetlerini yükseltebilir. Reuters’ın aktardığı sektör değerlendirmelerinde de bu düzenlemenin Avrupa’nın metal sektörünü destekleme amacıyla çevre politikası üzerinden yeni bir ticaret aracı yaratabileceği tartışılıyor.
