İklim politikalarında hedefler belirlemek başka, enerji arzı sıkıştığında bu hedeflerin arkasında durmak başka. Avrupa Birliği'nin metan emisyonlarına yönelik yeni düzenlemesinde yaşanan son gelişmeler, bu ikilemle yeniden karşı karşıya olunduğunu gösteriyor.

AB üyesi ülkeler, petrol, doğal gaz ve kömür ithalatçılarının tedarik zincirlerindeki metan emisyonlarını izleme ve raporlama yükümlülüklerinin bir yıl ertelenmesini öngören teklifi 6 Kasım'da destekledi. Avrupa Komisyonu'nun önerisi doğrultusunda yükümlülüklerin 1 Ocak 2028'de başlaması planlanıyor.
Ancak Avrupa Parlamentosu aynı fikirde değil. Parlamento, ekim ayında aldığı pozisyonla ertelemenin üç yıla çıkarılmasını ve bazı yükümlülüklerin 2031'e bırakılmasını istedi. Böylece AB Konseyi ile Parlamento arasında yeni bir müzakere süreci başlayacak.
Üstelik üye ülkelerin kabul ettiği bir yıllık erteleme de göründüğü kadar kesin bir takvim sunmuyor. Konseyin pozisyonuna göre Avrupa Komisyonu, 30 Eylül 2027'ye kadar raporlama için gerekli koşulların oluşup oluşmadığını değerlendirecek. Şartların sağlanmadığı sonucuna varılırsa erteleme yeniden gündeme gelebilecek.
Metan neden bu kadar önemli?
Metan, karbondioksitten sonra küresel ısınmaya en fazla katkıda bulunan sera gazı. Atmosferde karbondioksit kadar uzun süre kalmasa da kısa vadede çok daha güçlü bir ısı tutma etkisine sahip. Bu nedenle metan emisyonlarının azaltılması, küresel ısınmanın hızını düşürmek için en hızlı sonuç alınabilecek alanlardan biri olarak görülüyor.
Petrol ve doğal gaz üretiminde kuyulardan, boru hatlarından ve işleme tesislerinden kaynaklanan sızıntılar önemli bir emisyon kaynağı. Kömür madenciliği de metan salımına neden oluyor.
Sorunun önemli bir bölümü ise emisyonların yeterince ölçülmemesi. Bir üretim tesisinde ne kadar metan sızdığını bilmiyorsanız, bu sızıntıyı nasıl azaltacaksınız?
AB'nin 2024'te kabul ettiği Metan Emisyonlarının Azaltılması Tüzüğü (EU 2024/1787), tam da bu soruna yanıt vermeyi amaçlıyor. Düzenleme; ölçüm, izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüklerinin yanı sıra sızıntıların tespit edilmesini ve onarılmasını da kapsıyor.
Üstelik yalnızca Avrupa'daki üreticileri değil, AB'ye petrol, doğal gaz ve kömür sağlayan üçüncü ülkelerdeki tedarik zincirlerini de ilgilendiriyor. Böylece Avrupa, ithal ettiği fosil yakıtların üretim aşamasındaki metan emisyonlarını da denetim kapsamına almayı hedefliyor.
Enerji güvenliği yine iklim hedeflerinin önünde mi?
Erteleme kararının arkasında enerji arzına ilişkin kaygılar bulunuyor. İran savaşı sonrasında küresel enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmalar ve fiyat baskısı, Avrupa'da fosil yakıt tedarikinin güvenliğini yeniden öncelikli gündemlerden biri hâline getirdi.
Düzenlemenin uygulanmasına karşı çıkan bazı hükümetler ve sektör temsilcileri, tedarikçilerin yeni raporlama koşullarına henüz hazır olmadığını, yükümlülüklerin Avrupa'ya yakıt akışını zorlaştırabileceğini savunuyor.
Avrupa Parlamentosu'nun üç yıllık erteleme talebi de bu yaklaşımın bir yansıması. Buna karşılık çevre kuruluşları, enerji arzındaki sorunların metan düzenlemesinin ertelenmesiyle çözülemeyeceğini belirtiyor. Yatırımcılar ise bir yıllık ertelemenin daha fazla uzatmaya dönüşmemesi gerektiği uyarısında bulunuyor.
Burada gözden kaçırılmaması gereken bir nokta var: Metan ölçümü ve raporlaması, petrol ve doğal gaz arzını durdurmayı gerektiren bir uygulama değil. Üretim ve tedarik zincirindeki emisyonların görünür hâle getirilmesini amaçlıyor.
O hâlde asıl sorun emisyonların ölçülmesi mi, yoksa ölçüldüğünde ortaya çıkacak maliyet ve sorumluluklar mı?
Türkiye'nin tedarik zinciri de etkilenecek
AB'nin metan düzenlemesi Türkiye açısından da yakından izlenmesi gereken bir gelişme. Çünkü Türkiye'nin Avrupa ile enerji ve ticaret ilişkileri, bu tür çevresel standartların etkisini ülke sınırlarının ötesine taşıyor.
Düzenleme doğrudan bütün Türk şirketlerine aynı yükümlülükleri getirmiyor. Ancak Avrupa pazarına petrol, doğal gaz ve kömür sağlayan ülkelerdeki üreticiler ve bu tedarik zincirlerinde yer alan şirketler açısından emisyon verilerinin izlenebilirliği giderek önem kazanacak.
Türkiye'nin enerji ithalatçısı ve önemli bir enerji geçiş ülkesi olması da konuyu daha geniş bir çerçevede değerlendirmeyi gerektiriyor. Özellikle enerji ticaretinde faaliyet gösteren şirketlerin, uluslararası tedarik standartlarına ve metan ölçüm yöntemlerine uyum sağlaması gelecekte rekabet koşullarını etkileyebilir.
Türkiye'de de metan emisyonlarının ölçülmesi, özellikle petrol ve doğal gaz altyapısındaki sızıntıların tespit edilmesi ve raporlanması konusunda kapasitenin geliştirilmesi gerekiyor. Bu yalnızca Avrupa mevzuatına uyum meselesi değil; enerji kayıplarını azaltmak ve iklim hedeflerine yaklaşmak açısından da önemli.
Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefi düşünüldüğünde, metan emisyonlarının enerji politikalarında karbondioksit kadar görünür hâle gelmesi gerekiyor. Üstelik ölçülmeyen emisyonların azaltılması da mümkün değil.
Bir yıl mı, üç yıl mı?
AB Konseyi ile Avrupa Parlamentosu arasındaki müzakereler, düzenlemenin nihai takvimini belirleyecek. Konsey bir yıllık ertelemeyi savunurken Parlamento üç yıllık süre istiyor. Konseyin kabul ettiği ek değerlendirme mekanizması ise bir yıllık sürenin yeniden uzatılmasına kapı aralıyor.
Avrupa'nın önündeki mesele yalnızca şirketlere uyum için ne kadar zaman tanınacağı değil. Enerji arz güvenliği ile iklim sorumluluğu arasında nasıl bir denge kurulacağı.
Metan emisyonlarını azaltmak, iklim mücadelesinde kısa vadede sonuç verebilecek en önemli adımlardan biri. Ancak bunun için önce emisyonların ölçülmesi, ardından sızıntıların giderilmesi gerekiyor.
Avrupa, ithal ettiği fosil yakıtların üretiminden kaynaklanan emisyonları denetlemek istiyor. Fakat enerji piyasaları zorlandığında bu denetimden vazgeçmeye ne kadar hazır?
İklim hedefleri, enerji arzının rahat olduğu dönemlerin politikası olarak mı kalacak?






