İklim müzakerelerinde yıllardır verilen sözlerle sahadaki sonuçlar arasındaki mesafe kapanmıyor. Ülkeler emisyonları azaltma hedefleri açıklarken fosil yakıt kullanımı, sanayi kaynaklı salımlar ve enerji talebi küresel iklim hedefleri üzerinde baskı yaratmayı sürdürüyor. Bu nedenle kasım ayında Antalya’da yapılacak Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’de tartışmanın odağında yalnızca yeni hedefler değil, mevcut taahhütlerin nasıl uygulanacağı da olacak.
Reuters’ın 12 Ekim’de aktardığı Avrupa Birliği taslak belgesine göre AB, ülkelerin mevcut iklim taahhütlerini somut politikalara dönüştürmeyi amaçlayan kapsamlı bir emisyon azaltım paketi için uzlaşma arayacak. Birlik ayrıca, ülkelerin emisyon azaltımında ilerleme kaydetmek üzere seçenekleri ve iş birliği alanlarını ele aldığı Birleşmiş Milletler’in azaltım çalışma programının 2026’da sona ermek yerine 2040’a kadar uzatılmasını savunacak. AB’nin yaklaşımı, yeni hedefler açıklamaktan çok mevcut hedeflerin uygulanmasına odaklanıyor. Ancak bu planın önemli bir açmazı var: Taslakta yeni iklim finansmanı taahhütlerine yer açılmıyor.
Emisyon azaltımı için kim, ne kadar ödeyecek?
İklim politikalarının uygulanması yalnızca siyasi iradeye bağlı değil; enerji altyapısının yenilenmesi, sanayinin dönüştürülmesi, temiz teknolojilerin yaygınlaştırılması ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığın artırılması ciddi yatırım gerektiriyor. Bu maliyetlerin nasıl paylaşılacağı ise gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki en temel anlaşmazlıklardan biri. Emisyonları tarihsel olarak daha fazla artıran ve finansmana daha kolay erişebilen ülkelerle iklim krizine karşı kaynak sıkıntısı yaşayan ülkelerin aynı koşullarda hareket etmesi beklenemez. AB’nin emisyon azaltımını hızlandırma hedefi bu açıdan önemli; ancak finansman başlığının dışarıda bırakılması, paketin uygulanabilirliğini zayıflatabilir. Gelişmekte olan ülkeler açısından mesele, daha iddialı hedeflere imza atmakla sınırlı değil. Bu hedefleri gerçekleştirecek teknolojiye, uygun maliyetli finansmana ve dönüşüm sürecinde ortaya çıkacak ekonomik ve sosyal maliyetleri karşılayacak desteğe erişmek de gerekiyor. Dolayısıyla Antalya’da tartışılacak temel gerilim, emisyonların ne kadar hızlı azaltılacağı kadar bu dönüşümün faturasının kim tarafından karşılanacağı üzerinde yoğunlaşabilir.
Türkiye için ev sahipliğinden fazlası
COP31, Türkiye açısından yalnızca uluslararası iklim diplomasisinde görünürlük kazanma fırsatı değil; ülkenin kendi iklim politikalarının inandırıcılığını da sınayacak bir eşik. Türkiye, 2053 net sıfır emisyon hedefini açıklamış, 2025’te İklim Kanunu’nu kabul etmiş ve aynı yıl güncellenmiş ulusal katkı beyanını sunmuş durumda. Ancak hedeflerin açıklanması ile ekonominin emisyon yoğunluğunu gerçekten düşürecek uygulamaların hayata geçirilmesi aynı şey değil. Türkiye’nin zirve ev sahipliği, bu farkın daha yakından izlenmesine yol açacak. Özellikle enerji ve sanayi politikaları bu sınavın merkezinde. Türkiye’nin enerji dönüşümünde yenilenebilir kaynakların büyütülmesi kadar elektrik şebekesinin güçlendirilmesi, depolama yatırımlarının artırılması ve sanayinin düşük karbonlu üretime geçişini mümkün kılacak finansman mekanizmalarının geliştirilmesi gerekiyor. İklim politikası artık yalnızca çevre yönetiminin konusu değil; üretim maliyetleri, enerji güvenliği, yatırım kararları ve dış ticaret rekabetiyle doğrudan ilişkili. Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması da Türkiye’nin ihracatçı sektörleri açısından bu dönüşümün ekonomik önemini artırıyor. Türkiye’nin COP31’de savunacağı uygulama odaklı yaklaşımın karşılık bulması, kendi sanayi ve enerji politikalarında ölçülebilir ilerleme gösterebilmesine de bağlı.
Türkiye’nin önünde bir başka soru daha var: Uluslararası iklim finansmanına erişim, ülkenin dönüşüm hedefleriyle ne kadar örtüşecek? Temiz enerji, sanayide karbonsuzlaşma ve iklim değişikliğine uyum yatırımları için yalnızca kamu kaynaklarına dayanmak yeterli olmayacak. Özel sektör sermayesinin harekete geçirilmesi, yatırım risklerinin azaltılması ve projelerin finansmana erişebilir hale gelmesi de önem taşıyor. Türkiye’nin Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü ile yürüttüğü COP31 ortaklığı da taahhütleri uygulanabilir politikalara ve yatırımlara dönüştürme hedefini öne çıkarıyor. Ancak bu yaklaşımın sonuç üretmesi, açıklanan iş birliklerinin hangi projelere, hangi kaynaklarla ve ne zaman yansıyacağıyla anlaşılabilecek.
Antalya’da uzlaşmanın sınırları
Türkiye ve Avustralya’nın ortak başkanlığında 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenecek COP31’de AB’nin emisyon azaltım paketinin nasıl karşılanacağı, zirvenin müzakere gündemindeki önemli başlıklardan biri olacak. AB, ülkelerin mevcut taahhütlerini uygulamaya geçirmesini ve fosil yakıtlardan uzaklaşma ile elektrifikasyon alanlarında iş birliğini güçlendirmesini istiyor. Ancak yeni finansman taahhütlerine kapalı tutum, bu hedefleri gerçekleştirmek için desteğe ihtiyaç duyan ülkelerle uzlaşmanın önüne geçebilir. COP31’in başarısı, bir bildiride kaç hedefin sıralandığından çok, ülkelerin bu hedefleri gerçekleştirmek için hangi politikaları benimseyeceği ve gerekli kaynakları nasıl sağlayacağıyla ölçülecek. Türkiye için de ev sahipliğinin kalıcı değeri, zirvenin ardından enerji, sanayi, finans ve uyum politikalarında somut ilerleme sağlanıp sağlanmadığıyla belirlenecek. Antalya’da verilecek mesajların gerçek bir dönüşüme dönüşmesi için emisyon azaltımı ile finansmanın birbirinden ayrı ele alınamayacağı artık daha açık biçimde ortaya konmalı.
Kaynak: Reuters
