Avrupa’nın sanayi şirketleri için karbon fiyatı artık göz ardı edilebilecek bir maliyet değil. Avrupa Birliği’nin Emisyon Ticaret Sistemi, enerji ve sanayi sektörlerinin emisyonlarına bir fiyat biçiyor ve şirketleri daha düşük karbonlu üretime yönlendirmeyi amaçlıyor. Ancak karbon fiyatının yükselmesiyle birlikte Avrupa sanayisinin küresel rekabet gücü de tartışmanın merkezine yerleşti.
Yayımlanan değerlendirmede, Avrupa iş dünyasının ETS konusunda asıl talebinin sistemden vazgeçilmesi değil, işleyen bir geçiş mekanizmasına dönüştürülmesi olduğu vurgulanıyor. Avrupa sanayisi için mesele, iklim hedefleriyle rekabetçiliğin birbirinin alternatifi haline gelmemesi. Bu ayrım önemli. Çünkü ETS yalnızca şirketlerin ödediği bir karbon maliyeti değil; aynı zamanda temiz teknolojilere yatırım yapılmasını teşvik eden bir piyasa mekanizması.
Şirketlerin Asıl İstediği Öngörülebilirlik
Avrupa Komisyonu’nun ETS incelemesi kapsamında sanayi temsilcileriyle yaptığı görüşmelerde de benzer bir tablo ortaya çıktı. İş dünyasının ortak talepleri arasında istikrarlı ve öngörülebilir bir karbon piyasası, yatırımlar için daha güçlü teşvikler ve karbon kaçağına karşı korumanın sürdürülmesi öne çıktı. Çünkü bir çelik, kimya veya cam şirketinin düşük karbonlu üretime geçmesi birkaç aylık bir karar değil. Yeni tesisler, elektrifikasyon, yenilenebilir enerji, hidrojen, karbon yakalama gibi yatırımlar yıllar ve milyarlarca avro gerektirebiliyor. Şirketin bilmek istediği de tam olarak bu: Bugün yatırım yaptığım teknolojinin ekonomik koşulları beş yıl sonra hâlâ geçerli olacak mı? Karbon fiyatının sürekli değiştiği, teşviklerin belirsiz kaldığı veya rakip ülkelerin daha düşük maliyetlerle üretim yaptığı bir ortamda şirketlerin dönüşüm yatırımlarını hızlandırması zorlaşıyor.
Karbon Fiyatını Düşürmek Çözüm mü?
İşte tartışmanın kritik noktası burada. Sanayinin rekabetçiliğini korumak için karbon fiyatını aşağı çekmek kısa vadede rahatlatıcı olabilir. Ancak karbonun fiyatını düşürmek, düşük emisyonlu teknolojilere geçiş için verilen ekonomik sinyali de zayıflatabilir. Avrupa Çevre Ajansı, ETS’nin Avrupa’nın iklim politikasının temel araçlarından biri olduğunu ve sistemin zayıflatılmasının iklim hedeflerini riske atabileceğini belirtiyor. Dolayısıyla önümüzdeki tartışma “ETS olsun mu olmasın mı?” ikileminden daha karmaşık. Karbonun bir fiyatı olacaksa, bu fiyat sanayiyi Avrupa’dan kaçırmadan dönüşümü nasıl hızlandıracak? Avrupa’nın çözmeye çalıştığı denklem tam olarak bu.
Paranın Nereye Gittiği de Önemli
ETS’nin bir başka kritik tarafı ise sistemin yarattığı gelir. AB’nin yeni ETS reform önerisine göre sistem, sanayinin karbonsuzlaşmasını hızlandıracak yatırımlara daha fazla kaynak yönlendirecek şekilde güçlendirilmeye çalışılıyor. Komisyon, ETS gelirlerinin daha büyük bölümünün temiz teknoloji, inovasyon ve sanayi dönüşümüne aktarılmasını öngörüyor. Bu noktada iş dünyasının talebi de daha anlaşılır hale geliyor: Şirketler yalnızca karbon için ödeme yapmak değil, ödedikleri bedelin dönüşüm için nasıl kullanıldığını görmek istiyor. Çünkü karbon fiyatı tek başına yeni bir fabrika kurmuyor. Elektrik altyapısı, uygun fiyatlı temiz enerji, finansman, izin süreçlerinin hızlandırılması ve düşük karbonlu ürünler için pazar oluşturulması da gerekiyor. Komisyonun mayıs ayındaki paydaş toplantısında şirketlerin özellikle uygun maliyetli enerji, altyapı, düşük karbonlu ürünler için öncü pazarlar, finansmana erişim ve izin süreçlerinin sadeleştirilmesini talep etmesi de bunu gösteriyor.
Avrupa’nın Zor Denklemi
ETS tartışması aslında Avrupa’nın iklim politikasının daha büyük bir sınavına dönüşüyor. Bir yanda 2040 hedefleri ve 2050 iklim nötr ekonomi hedefi var. Diğer yanda Çin, ABD ve diğer büyük üretim merkezleriyle rekabet eden enerji yoğun Avrupa sanayisi. Avrupa’nın önündeki seçeneklerden biri iklim politikasını gevşetmek. Diğeri ise iklim politikasını sanayi politikasının merkezine yerleştirerek şirketlerin dönüşüm maliyetini azaltmak. İkinci yol daha zor. Ama uzun vadede daha anlamlı olabilir. Çünkü karbon fiyatını düşürerek rekabetçilik kazanmak, bugünün hesabını yarının enerji ve iklim maliyetlerine ertelemek anlamına gelebilir.
