İklim hedefleri artık yalnızca uluslararası zirvelerde verilen sözlerden ibaret kalmasın, sahada karşılığı olan yatırımlara dönüşsün lütfen. Türkiye’nin COP31 Başkanlığı kapsamında ortaya koyduğu İklim Uygulama Köprüsü (Climate Implementation Bridge-BRIDGE) girişiminin temel amacı da bu aslında. COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un 25 Ağustos tarihli üçüncü mektubuyla duyurduğu girişim, ülkelerin ulusal iklim planlarını yatırım yapılabilir proje portföylerine dönüştürmesine destek vermeyi amaçlıyor.
İklim Hedefinden Yatırıma
BRIDGE, yeni bir fon ya da finansal mekanizma oluşturmak yerine ülkeler, finans kuruluşları ve diğer paydaşlar arasındaki iş birliğini güçlendirmeyi hedefleyen gönüllü bir yapı olarak tasarlanıyor. Girişimin odağında proje hazırlama kapasitesinin geliştirilmesi, kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi ve finansmana erişimin kolaylaştırılması bulunuyor. Böylece Paris Anlaşması kapsamındaki ulusal katkı beyanlarının (NDC) ve uyum planlarının somut yatırım projelerine dönüşmesinin önündeki engellerin azaltılması hedefleniyor. Bu yaklaşım özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından kritik. Yüksek sermaye maliyetleri, borç yükü ve karmaşık iklim yatırımlarını yapılandırabilecek teknik kapasitenin sınırlı olması, iklim hedefleri ile uygulama arasındaki mesafeyi büyütüyor. BRIDGE’in 2035’e kadar ölçeklendirilmesiyle bu “uygulama açığının” kapatılması amaçlanıyor.
Türkiye için Finansman Testi
Girişimin bizim açımızdan önemi ise COP31’in Antalya’da düzenlenecek bir zirveden daha fazlası olma iddiasında yatıyor. Türkiye, COP31’i bir “Uygulama COP’u” olarak konumlandırırken, eylem gündeminin merkezine iklim hedeflerinin ölçülebilir sonuçlara dönüştürülmesini yerleştiriyor. Elektrifikasyon, sıfır atık, dirençli kentler, gıda güvenliği ve yeşil sanayileşme gibi başlıkların yanında finansman, teknoloji ve kapasite geliştirme de bu dönüşümün yatay bileşenleri olarak ele alınıyor. Bu yaklaşım bizim kendi yeşil dönüşüm gündemimiz açısından da dikkat çekici. Bir yanda ulusal iklim finansmanı kapasitesini güçlendirmeye yönelik çalışmalar yürütülürken, Ulusal İklim Finansmanı Stratejisi ve Ulusal Yeşil Taksonomi hazırlıkları da devam ediyor. Dolayısıyla COP31’de önerilen BRIDGE’in başarısı, yalnızca gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimi açısından değil, Türkiye’nin kendi iklim yatırımlarını nasıl yapılandıracağı açısından da izlenmesi gereken bir başlık.
“Yatırım Yapılabilir” Olmak Yetiyor Mu?
Ancak BRIDGE’in önünde önemli bir soru da var: İklim projelerinin yatırım yapılabilir hale getirilmesi, iklim finansmanı açığını tek başına kapatabilir mi? Uzmanlar, özellikle uyum, kayıp ve zararlar ile sosyal koruma gibi alanlardaki projelerin özel yatırımcı açısından her zaman ticari olarak “bankable” olmadığını vurguluyor. Bir başka eleştiri ise gelişmekte olan ülkelerin yüksek borç yükü ve sermaye maliyetleri. İklim yatırımlarının yalnızca yeni krediler üzerinden finanse edilmesi, finansmana erişimi artırırken ülkelerin borç yükünü de büyütebilir. Üstelik BRIDGE’in iklim finansmanındaki mevcut girişimlerle nasıl ilişkileneceği de belirleyici olacak. NDC Partnership, Birleşmiş Milletler kuruluşları, çok taraflı kalkınma bankaları ve çeşitli iklim fonları zaten proje geliştirme, kapasite oluşturma ve finansman sağlama konusunda mekanizmalar yürütüyor. Yeni girişimin bu yapıların üzerine yeni bir katman eklemek yerine onları birbirine bağlayabilmesi, başarısının temel koşullarından biri olarak görülüyor.
Finansman Var, Peki Fosil Yakıtlar?
BRIDGE’in bir başka kritik sınırı ise fosil yakıtlardan çıkış meselesi. COP31 Eylem Gündemi elektrifikasyon, yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve enerji sektörünün karbonsuzlaşmasını öne çıkarırken, mevcut açıklamalarda fosil yakıtlardan çıkış ya da kullanımın azaltılmasına ilişkin açık bir taahhüt bulunmuyor. Bu durum, iklim finansmanının nereye yönlendirileceği sorusunu daha da önemli hale getiriyor. Türkiye COP31 Başkanlığı, iklim diplomasisinde “taahhütten uygulamaya” geçişi öne çıkarıyor. Şimdi asıl sınav, bu yaklaşımın Antalya’da yeni hedefler açıklamakla sınırlı kalmayıp gerçek projelere, gerçek finansmana ve gerçek emisyon azaltımına dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.
