Dünyanın enerji sistemini değiştirmek için hedefler büyüyor, ancak bu hedefleri gerçekleştirecek kaynaklar aynı hızla artmıyor. Antalya'daki COP31'de Türkiye ve Avustralya'nın öncülük ettiği elektrifikasyon girişimi, 50'den fazla ülkeden destek buldu. Ulaşımın, sanayinin ve binaların fosil yakıtlardan uzaklaşarak elektrik temelli sistemlere geçmesini amaçlayan bu yaklaşım, enerji dönüşümünün önemli başlıklarından biri. Ne var ki iklim politikalarının önündeki asıl sorunlardan biri yine karşımızda: Dönüşüm için ihtiyaç duyulan finansman giderek daralıyor.

2035 için yüzde 35 hedefi
Küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payının 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılması hedefleniyor. Bugün yaklaşık yüzde 21-23 seviyesinde bulunan bu oranın yükseltilmesi, enerji kullanımında kapsamlı bir değişim gerektiriyor. Elektrikli araçların yaygınlaşması, sanayide elektrikli üretim teknolojilerine geçilmesi ve binalarda elektrik temelli ısıtma sistemlerinin kullanılması bu dönüşümün temel ayakları arasında.
Ancak girişimin önünde önemli bir siyasi eşik bulunuyor. Elli'den fazla ülkenin destek verdiği hedefe henüz bütün ülkeler yaklaşmış değil. Bazı hükümetler girişime açık destek verirken bazıları pozisyonunu netleştirmekten kaçınıyor.
Üstelik elektriğin kullanımını artırmak tek başına iklim hedeflerine ulaşmak anlamına gelmiyor. Elektrik üretimi kömür ve doğal gaza dayanmaya devam ederse elektrifikasyonun sağlayacağı emisyon azaltımı da sınırlı kalabilir. Dolayısıyla mesele yalnızca daha fazla elektrik tüketmek değil, bu elektriğin nasıl üretildiği.
İklim finansmanında yüzde 70'lik gerileme
Elektrifikasyonun yaygınlaşması yeni şebekeler, enerji depolama sistemleri, üretim tesisleri ve ulaşım altyapısı yatırımları gerektiriyor. Özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından bu yatırımların yalnızca ulusal bütçelerle karşılanması kolay değil.
Ancak gelişmiş ülkelerin yeni dönem kamu iklim finansmanı taahhütlerinde ciddi bir gerileme yaşanıyor. Önceki dönemde yıllık yaklaşık 40 milyar dolar düzeyinde olan taahhütler, yeni açıklanan planlarla 11,7 milyar dolara kadar düşmüş durumda. Yaklaşık yüzde 70'lik bu gerileme, iklim dönüşümünün finansman ayağında ciddi bir belirsizlik yaratıyor.
Dahası, yeni çok yıllı finansman taahhüdü açıklayan ülke sayısı yalnızca beş. Bunların arasında büyük finansman sağlayıcılarından sadece Birleşik Krallık bulunuyor. Almanya, Fransa ve Japonya gibi önemli bağışçıların yeni dönem için net bir finansman planı ortaya koymaması dikkat çekiyor. ABD'nin uluslararası iklim finansmanına yeni katkı sağlaması da beklenmiyor.
Avrupa'nın iklim bütçesi neden daralıyor?
Avrupa, uluslararası iklim finansmanının en önemli kaynaklarından biri. Ancak kıtadaki ekonomik baskılar, savunma harcamalarındaki artış ve siyasi dengelerdeki değişim, iklim yardımlarını da etkiliyor.
Almanya ve Fransa, 2025 yılına kadar yıllık 6 milyar avro iklim finansmanı sağlama hedefleri açıklamıştı. Her iki ülke de bu dönemin sonrasına ilişkin yeni bir taahhütte bulunmuş değil. Almanya, bütçe kesintileri nedeniyle önceki hedefini de gerçekleştiremedi.
Fransa'da yaklaşan seçimler ve aşırı sağın artan etkisi, yeni uluslararası finansman kararlarını siyasi açıdan daha zor hale getiriyor. İspanya'daki erken seçim süreci ve İsveç'teki hükümet kurma belirsizliği de Avrupa'nın ortak bir finansman yaklaşımı geliştirmesini güçleştiriyor.
Böylece iklim krizinin etkileri ağırlaşırken, bu etkilerle mücadele için ayrılması gereken kaynaklar iç politikaların ve ekonomik önceliklerin gerisinde kalıyor.
Finansman tartışması COP31 müzakerelerini kilitliyor
Yeni finansman taahhütlerinin açıklanmaması, zirvedeki müzakerelerde de görüş ayrılıklarını derinleştiriyor. Gelişmiş ülkeler, iklim finansmanının yalnızca kamu bütçeleri üzerinden değerlendirilmemesini; özel sektör yatırımlarının, kalkınma bankalarının ve diğer kaynakların da hesaba katılmasını istiyor.
Gelişmekte olan ülkeler ise Paris Anlaşması'nın 9.1 maddesinde yer alan, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere finansal kaynak sağlama yükümlülüğünün merkezde tutulmasını talep ediyor. G77 ve Çin'in öncülük ettiği bu yaklaşım, finansman sorumluluğunun gelişmiş ülkeler tarafından üstlenilmesi gerektiğini savunuyor.
Bazı ülkeler ise verilen taahhütlerin izlenmesini ve zaman içinde artırılmasını sağlayacak yeni bir hesap verebilirlik mekanizması oluşturulmasını istiyor. Böyle bir mekanizmanın finansman yükünün ülkeler arasında nasıl paylaşılacağını da açıklığa kavuşturması bekleniyor.
Guterres: İklim krizi bizi geride bırakıyor
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, COP31 Dünya Liderleri Zirvesi'nde yaptığı konuşmada iklim krizinin dünyanın harekete geçme hızını aştığını söyledi. Fosil yakıt üretimini genişletmeye devam ederken 1,5 derece hedefini koruma iddiasının gerçekçi olmadığını vurguladı.
Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva da bilimsel iş birliğinin ve çok taraflı diplomatik mekanizmaların baskı altında olduğunu belirterek ülkeleri ortak hareket etmeye çağırdı.
Zirvede verilen mesajlar açık. Elektrifikasyon, enerji dönüşümü ve iklim hedefleri konusunda siyasi destek giderek genişliyor. Ancak bu desteğin gerçek bir değişime dönüşmesi, finansman ve uygulama mekanizmalarının güçlendirilmesine bağlı.






