İklim zirvelerinin artık bir vaatler geçidine dönüşmesi kimseyi şaşırtmıyor. Her yıl yeni hedefler açıklanıyor, milyarlarca dolarlık finansman taahhütleri veriliyor, ülkeler iklim liderliği konusunda birbirleriyle yarışıyor. Ancak atmosferdeki sera gazı yoğunluğu artmaya, aşırı hava olayları şiddetlenmeye devam ediyor. COP31, tam da bu çelişkinin ortasında Antalya’da başlıyor.

Türkiye'nin ev sahipliğindeki zirve, alışılmış COP düzeninden farklı bir yönetim modeliyle de dikkat çekiyor. Türkiye konferansa ev sahipliği yaparken müzakerelerin başkanlığını Avustralya üstleniyor. Bu görev paylaşımı, iklim diplomasisinde bir ilk. Türkiye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum COP31 Başkanı olarak görev yaparken Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen müzakere sürecini yönetiyor.

Aşağıda öne çıkaracağımız beş başlık, Antalya'daki görüşmelerin hangi alanlarda yoğunlaşacağını gösteriyor. Ancak bu başlıkların her biri, aynı zamanda küresel iklim politikasının çözülmemiş sorunlarına işaret ediyor.

1. İki Ülke, Tek Zirve: Yeni Başkanlık Modeli

COP31'in en dikkat çekici özelliklerinden biri Türkiye ve Avustralya arasında paylaşılan başkanlık yapısı. Türkiye ev sahibi ve COP Başkanı rolünü üstlenirken Avustralya, müzakerelerin yürütülmesinden sorumlu. Bu model, özellikle Pasifik ada ülkelerinin iklim diplomasisindeki konumunu güçlendirmeyi amaçlayan bir iş birliğinin de parçası. Fiji'de gerçekleştirilen COP31 öncesi toplantılar ve Tuvalu'daki liderler buluşması, iklim değişikliğinin etkilerini en ağır yaşayan ada ülkelerinin gündeme daha fazla taşınmasını sağlıyor.

Ancak temsil edilmek ile karar süreçlerinde etkili olmak aynı şey değil. Deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle varoluşsal tehdit altındaki ada ülkelerinin taleplerinin müzakere metinlerine ne ölçüde yansıyacağı önemli bir sınav.

2. Taahhütlerden Uygulamaya: COP31'in Ana Sözü

Türkiye'nin COP31 gündeminde uygulama başlığı öne çıkıyor. Zirvenin temel yaklaşımı, yıllardır açıklanan iklim hedeflerini somut projelere, yatırımlara ve ölçülebilir sonuçlara dönüştürmek. Temiz enerjiye geçiş, elektrifikasyon, iklim finansmanı, uyum politikaları ve okyanusların korunması bu yaklaşımın temel bileşenleri arasında. İlk bakışta doğru bir yönelim. Çünkü iklim krizinde artık hedef eksikliğinden çok, mevcut hedeflerin hayata geçirilmesindeki yetersizlikle karşı karşıyayız. Ancak uygulama söyleminin içini doldurmak için yalnızca yatırım açıklamaları yeterli değil. Bu yatırımların hangi kaynaklarla finanse edildiği, fosil yakıt bağımlılığını ne ölçüde azalttığı ve toplumsal maliyetlerinin nasıl paylaşıldığı da önemli.

3. Elektrifikasyon Hedefleri: Elektrik Nereden Geliyor?

COP31'in öne çıkan hedeflerinden biri, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmak. Bunun yanında atık üretimindeki artışın yarı yarıya azaltılması ve binalarda enerji yoğunluğunun en az yüzde 25 düşürülmesi de gündemde. Elektrifikasyon, ulaşımın, sanayinin ve binaların fosil yakıtlardan uzaklaşması açısından kritik bir araç. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Elektriğe geçmek, tek başına karbonsuzlaşmak anlamına gelmiyor.

Elektrik üretimi kömür ve doğal gaza dayanıyorsa, fosil yakıt bağımlılığı ortadan kalkmıyor; yalnızca sistemin başka bir noktasına taşınıyor. Bu nedenle elektrifikasyon hedefinin yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması, şebekelerin modernizasyonu, enerji depolama ve verimlilik yatırımlarıyla birlikte ele alınması gerekiyor. Kısacası mesele yalnızca daha fazla elektrik kullanmak değil, elektriği nasıl ürettiğimiz.

4. Fosil Yakıtlar ve İklim Finansmanı: Çözülmeyen İki Büyük Dosya

COP31'in en zorlu müzakere başlıklarından ikisi fosil yakıtlardan çıkış ve iklim finansmanı. COP28'de kabul edilen fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefi, COP30'da somut ve ortak bir yol haritasına dönüşemedi. Brezilya başkanlığının hazırladığı gönüllü yol haritaları ise ülkelerin bu dönüşümü nasıl gerçekleştireceğine ilişkin tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. Antalya'da bu sürecin ilerleyip ilerlemeyeceği yakından izlenecek. Çünkü yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlanması kadar, kömür, petrol ve doğal gazdan çıkışın takvimi de belirleyici.

Finansman tarafında ise gelişmekte olan ülkelerin talepleri öne çıkıyor. COP29'da 2035'e kadar yıllık 300 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefi kabul edilmişti. Ancak iklim krizine karşı en kırılgan ülkeler, bu miktarın ihtiyaçları karşılamaktan uzak olduğunu savunuyor. Üstelik finansman yalnızca emisyon azaltımı için değil; kuraklıkla mücadele, su kaynaklarının korunması, sel ve sıcak hava dalgalarına karşı altyapı geliştirilmesi ve iklim kaynaklı ekonomik kayıpların telafisi için de gerekli.

5. İş Dünyası ve Yatırımlar: Kim, Ne Kadar İleri Gidecek?

COP31 yalnızca hükümetlerin ve diplomatların buluştuğu bir müzakere alanı değil. Şirketler, finans kuruluşları, yatırımcılar, bilim insanları ve sivil toplum örgütleri de zirvenin önemli aktörleri arasında. 10 Kasım'da düzenlenecek Sustainable Innovation Forum, iş dünyası, politika yapıcılar ve finans kuruluşlarını sürdürülebilir dönüşüm başlığında bir araya getiriyor. Yenilikçi teknolojiler, yatırım fırsatları ve sanayinin karbonsuzlaşması gündemin önemli parçalarını oluşturuyor. Ancak şirketlerin iklim zirvelerindeki görünürlüğü ile gerçek dönüşüm performansları arasında her zaman doğrudan bir ilişki bulunmuyor. Açıklanan yatırım tutarlarının ne kadarının yeni ve ilave finansman olduğu, şirketlerin emisyon azaltım hedeflerini nasıl izlediği ve tedarik zincirlerindeki dönüşümün ne ölçüde gerçekleştiği de sorgulanmalı.

Çünkü iklim diplomasisinin iş dünyasına açılması önemli; fakat bu alanın yalnızca yeni iş fırsatları ve kurumsal görünürlük üzerinden şekillenmesi yeterli değil.

Antalya'dan Beklenen: Yeni Bir Vaat Değil, Ölçülebilir Sonuç

COP31, Türkiye açısından yalnızca uluslararası bir organizasyona ev sahipliği yapmak anlamına gelmiyor. Aynı zamanda ülkenin enerji, sanayi, tarım ve iklim politikalarının küresel ölçekte daha yakından değerlendirildiği bir platform niteliği taşıyor. Bu nedenle Antalya'daki zirvenin başarısını katılımcı sayısı, açıklanan yatırım miktarı veya imzalanan iş birliği anlaşmaları üzerinden değerlendirmek eksik kalır. Asıl ölçüt; fosil yakıtlardan çıkışta ilerleme sağlanması, iklim finansmanının ihtiyaç duyan ülkelere ulaşması, yenilenebilir enerjiyle desteklenen elektrifikasyonun yaygınlaşması ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı kırılgan toplulukların korunması olacak. İklim diplomasisinin artık yeni vaatlere değil, yerine getirilen sözlere ihtiyacı var. Antalya'dan geriye kalacak en önemli sonuç da bu olacak.