Deniz taşımacılığı, küresel ticaretin görünmeyen motorlarından biri. Ancak aynı zamanda küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 3’ünü oluşturuyor. Şimdi sektörün önündeki temel soru, bu dev filonun fosil yakıtlardan ne kadar hızlı uzaklaştırılabileceği. Bu soruya yanıt arayan hükümetler, 1-4 Eylül tarihlerinde Londra’da Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) çatısı altında bir araya geldi. Görüşmelerin ardından IMO, taraflar arasında “yapıcı görüşmeler” ve somut ilerleme konusunda gerçek bir isteklilik bulunduğunu açıkladı.
Masadaki temel öneri, Net-Sıfır Çerçevesi (Net-Zero Framework). Hükümetler bu çerçeve üzerinde Nisan 2025’te geçici olarak uzlaşmıştı. Sistem, gemi sahiplerini daha temiz yakıtlara yönlendirmeyi; emisyon hedeflerini karşılayanları finansal olarak desteklemeyi, hedeflerin gerisinde kalanları ise ücretlendirmeyi öngörüyor. Ancak ABD’nin müdahalesi sonrasında çerçevenin kabulü 2026’ya ertelenmişti.
Asıl Kavga Hız Üzerine
Londra görüşmelerinde Net-Sıfır Çerçevesi’ni destekleyenlerle daha düşük hedefler isteyen ülkeler arasındaki ayrım devam etti. University College London’ın görüşmeler sırasında yaptığı analize göre, görüşünü açıklayan ülkeler arasında 38 ülke çerçeve benzeri bir çözümü desteklerken 17 ülke karşı çıktı. Karşı çıkan ülkeler arasında ABD, Rusya ve bazı petrol zengini ülkeler bulunuyor. Türkiye ise çerçeveyi destekleyen ülkeler arasında yer alıyor. Tartışmanın önemli başlıklarından biri de emisyon azaltımının hangi hızda gerçekleşeceği. Bazı öneriler gemi sahiplerine kısa vadede daha fazla esneklik tanırken, uzun vadede hedefleri sıkılaştırmayı öngörüyor. Ancak uzman analizleri, kısa vadede daha yavaş bir geçişin toplam emisyonları artırabileceği ve ileride daha yüksek maliyet yaratabileceği konusunda uyarıyor. Bir başka kritik mesele ise hangi yakıtların “temiz” kabul edileceği. University College London, bazı değişikliklerin sıvılaştırılmış doğal gazı (LNG) hidrojen bazlı metanol ve amonyak gibi daha düşük karbonlu alternatiflerin önüne geçirebileceği uyarısında bulunuyor.
Henüz Yeşil Işık Yanmadı
Görüşmelerin olumlu geçmesi, anlaşmanın tamamlandığı anlamına gelmiyor. Hatta masadaki en iddialı Net-Sıfır Çerçevesi'nin bile deniz taşımacılığının mevcut iklim hedeflerine ulaşması için yeterli olmayabileceği belirtiliyor. IMarEST analizine göre, mevcut seçenekler arasında 2030 ve 2040 emisyon azaltım hedeflerini karşılayabilecek en iddialı öneri, Pasifik ülkelerinin gemilerin toplam emisyonları üzerinden ücretlendirilmesini öngören planı. Bu önerinin kabul edilmesi ise şu aşamada düşük ihtimal olarak değerlendiriliyor.
Önümüzdeki aylarda yeni görüşmeler yapılacak. Tarafların 23-27 Kasım ve 30 Kasım-3 Aralık tarihlerinde yeniden bir araya gelmesi, ardından 4 Aralık’ta potansiyel olarak nihai müzakerelerin başlaması planlanıyor. Deniz taşımacılığında yeşil dönüşümün kaderi şimdilik birkaç toplantı ve siyasi pazarlığa bağlı. Fakat Londra görüşmelerinin verdiği mesaj açık: Küresel ticaretin taşıyıcıları için fosil yakıt dönemi sona erdirilmek isteniyor; asıl tartışma bunun ne kadar hızlı ve ne kadar adil yapılacağı.
