Dünyanın elektriğe geçmesi isteniyor. Otomobiller elektrikli olacak, binalar ısı pompalarıyla ısınacak, sanayi fosil yakıtlar yerine elektrik kullanacak. Peki bu elektriği nereden üreteceğiz? Kömürden, doğal gazdan, güneşten, rüzgârdan mı? Yoksa hepsinden biraz kullanıp buna enerji dönüşümü mü diyeceğiz? COP31'de tartışılan elektrifikasyon gündeminin en önemli sorunu tam da burada başlıyor.

İngiltere, Antalya'daki iklim zirvesinde ulaşım ve ısınma sistemlerinin petrol, dizel ve doğal gazdan elektrikli alternatiflere yönelmesini savunarak yeni bir "elektrik çağı" çağrısı yapıyor. İngiliz hükümetinin yaklaşımı, Türkiye ve Avustralya'nın öncülük ettiği küresel hedefle de örtüşüyor: Elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yaklaşık yüzde 20 seviyesinden yüzde 35'e çıkarmak.

Ancak bu hedefin ne kadarının temiz elektrikle karşılanacağı henüz tartışmalı. Çünkü elektriğe geçmek ile fosil yakıtlardan çıkmak aynı şey değil.

Elektrik artacak, peki fosil yakıtlar azalacak mı?

Türkiye'nin COP31 başkanlığında öne çıkardığı 2035 hedefi, ulaşım, binalar ve sanayi başta olmak üzere ekonominin farklı alanlarında elektrifikasyonu hızlandırmayı amaçlıyor. İngiltere de bu yaklaşımı destekleyen ülkeler arasında.

Ancak ülkeler arasında hedefin nasıl tanımlanacağı konusunda görüş ayrılıkları var. Avrupa Birliği, elektrifikasyonun temiz elektrik üretimiyle birlikte ele alınmasını savunuyor. Başka bir ifadeyle yalnızca daha fazla elektrik tüketmek yeterli değil; bu elektriğin yenilenebilir ve düşük karbonlu kaynaklardan gelmesi gerekiyor.

Bu ayrım oldukça önemli. Elektrikli bir otomobilin egzoz emisyonu olmayabilir. Ancak kullandığı elektrik kömür santralinde üretiliyorsa emisyon ortadan kalkmış sayılmaz; yalnızca aracın egzozundan elektrik santralinin bacasına taşınmış olur.

Aynı durum ısı pompaları ve elektrikli sanayi sistemleri için de geçerli. Elektrifikasyonun iklim açısından gerçek bir kazanıma dönüşmesi, elektrik üretim sisteminin de dönüşmesine bağlı.

İngiltere'nin elektrikli gelecek planındaki gaz çelişkisi

İngiltere'nin COP31'de savunacağı elektrikli gelecek vizyonu, ülkenin kendi enerji politikalarıyla birlikte değerlendirildiğinde daha karmaşık bir tablo ortaya çıkarıyor.

İngiliz hükümeti, Kuzey Denizi'ndeki Jackdaw doğal gaz sahasında üretime izin verdi. Ekim ayında açıklanan kararla sahanın, ülkenin enerji arzına katkı sağlaması ve mevcut enerji güvenliğini desteklemesi hedefleniyor.

İngiltere İklim Bakanı Katie White ise yeni gaz sahasına verilen onayın ülkenin karbon bütçeleri ve 2050 net sıfır hedefiyle uyumlu olduğunu savunuyor. White'a göre fosil yakıtlardan çıkış politikası ile belirli koşullarda doğal gaz üretiminin sürdürülmesi birbiriyle çelişmek zorunda değil.

Ancak iklim politikalarının temel sorusu değişmiyor: Bir yandan fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısı yaparken diğer yandan yeni üretim kapasitesine izin vermek, dönüşümün hızını nasıl etkileyecek?

Üstelik İngiltere'nin elektrikli araç politikası da ayrı bir tartışma konusu. The Times ve diğer İngiliz basın kuruluşlarında yer alan haberlere göre hükümet, 2030 yılı için öngörülen sıfır emisyonlu araç satış hedefini yüzde 80'den yüzde 60'a indirmeyi değerlendiriyor. Ancak haberin yayımlandığı tarih itibarıyla bu konuda kesinleşmiş bir karar bulunmuyor. Hükümet, benzinli ve dizel otomobillerin yeni satışını 2030'da sona erdirme ve 2035'e kadar yeni otomobil ve van satışlarını tamamen sıfır emisyonlu hâle getirme taahhüdünü koruduğunu belirtiyor.

Burada da tanıdık bir gerilim var: İklim hedefleri, otomotiv sektörünün üretim koşulları ve pazarın talepleriyle karşı karşıya geldiğinde ne kadar korunabiliyor?

Yeni bir hedef mi, eski taahhütlerin uygulanması mı?

Elektrifikasyon hedefinin COP31'de uluslararası bir taahhüde dönüşmesi de kolay görünmüyor. Hindistan'ın da aralarında bulunduğu bazı ülkeler, mevcut iklim hedeflerine ek olarak yeni bir küresel hedef oluşturulmasına mesafeli yaklaşıyor.

İngiltere ve Avustralya ise yeni bir resmi hedef üzerinde uzlaşmak yerine mevcut taahhütlerin uygulanmasına ağırlık verilmesini destekliyor. Avrupa Birliği'nin daha güçlü ve temiz elektrik üretimini açıkça içeren bir hedef istemesi, müzakerelerdeki ayrışmayı belirginleştiriyor.

Oysa mesele yalnızca 2035'e kadar elektriğin enerji tüketimindeki payını yüzde 35'e çıkarmak değil. Bu artışın hangi kaynaklarla sağlanacağı, şebekelerin yeni talebi karşılayıp karşılayamayacağı, enerji depolama yatırımlarının ne ölçüde gelişeceği ve ülkelerin fosil yakıt bağımlılığını nasıl azaltacağı da yanıtlanması gereken sorular.

Elektrikli otomobillerin yaygınlaşması için şarj altyapısı gerekiyor. Isı pompalarının binalarda kullanılabilmesi için enerji verimli yapı stokuna ihtiyaç var. Sanayinin elektrifikasyonu ise yalnızca teknoloji yatırımıyla değil, rekabetçi ve temiz enerji arzıyla mümkün.

Dolayısıyla elektrifikasyon hedefi, enerji sisteminin bütününü değiştirmeden tek başına başarıya ulaşabilecek bir politika değil.

Yeşil dönüşümün ölçüsü kaç elektrikli araç?

COP31'de elektrifikasyonun küresel iklim gündeminin merkezine taşınması önemli. Ancak elektrikli araç satışlarının artması veya elektrik tüketiminde yeni rekorlar kırılması, tek başına iklim başarısı olarak değerlendirilemez.

Asıl ölçüt, fosil yakıt tüketiminin ne kadar azaldığı ve temiz enerji üretiminin ne kadar arttığı olmalı. Aksi hâlde dünya daha fazla elektrik kullanan ama fosil yakıtlara bağımlılığını sürdüren bir ekonomik yapıya doğru ilerleyebilir.

İngiltere'nin Antalya'daki mesajı ile kendi enerji ve ulaşım politikaları arasındaki gerilim, bu tartışmanın iyi bir örneği. Bir ülkenin iklim hedeflerini yalnızca uluslararası zirvelerdeki açıklamalarıyla değil, kendi enerji yatırımları ve mevzuat kararlarıyla birlikte değerlendirmek gerekiyor.

Elektrikli bir gelecek mümkün. Ancak bu geleceğin gerçekten yeşil olabilmesi için elektriğin nasıl üretildiğini de konuşmak zorundayız.

Çünkü mesele yalnızca dünyayı elektriklendirmek değil; elektriği fosil yakıtlardan bağımsız hâle getirmek.

Kaynak: Reuters