Enerji yönetiminde dijital dönüşüm ve yapay zekâ, sanayinin sürdürülebilirlik yolculuğunda giderek daha kritik bir rol üstleniyor. Hayat Kimya Global Enerji Direktörü Sabri Çakmak, Yeşil İş Platformu Dergisi’ne verdiği röportajda şirketin enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, kaynak yönetimi ve sıfır atık çalışmalarını değerlendirirken; Kocaeli Kampüsü’nde devreye alınan yapay zekâ destekli enerji yönetim sisteminin sunduğu fırsatları da anlattı.
Röportaj: Eda Ünsün
Sizi ve ekibinizi kısaca tanıyabilir miyiz?
Kariyerime enerji ve tesis yönetimi alanında başladım; 20 yılı aşkın süredir enerji verimliliği üzerine çalışmalar yürütüyorum. Hayat Kimya’da Global Enerji Direktörü olarak enerji yönetimi, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji yatırımları ve sürdürülebilirlik odaklı projelerden sorumluyum.
Hayat Kimya olarak 8 ülkede, 28 üretim tesisimiz bulunuyor. Türkiye’den Mısır’a Cezayir’den Rusya’ya kadar tüm üretim tesislerimizi kapsayan geniş bir coğrafyada enerji stratejilerimizi şekillendiriyor; operasyonel verimliliği artırırken karbon ayak izimizi azaltmaya yönelik çalışmalar yürütüyoruz. Bu çalışmaların arkasında farklı disiplinlerden uzmanların yer aldığı güçlü bir ekibimiz bulunuyor. Enerji yönetimi, elektrik ve mekanik sistemler, proses optimizasyonu, dijitalleşme ve sürdürülebilirlik alanlarında uzman arkadaşlarımızla birlikte, tüm tesislerimizde enerji performansını sürekli iyileştirmeye odaklanıyoruz.
Enerjiyi yalnızca bir maliyet kalemi olarak değil, şirketlerin rekabet gücünü ve sürdürülebilir büyümesini doğrudan etkileyen stratejik bir alan olarak görüyoruz. Bu bakış açısıyla, Hayat Kimya’nın dünyanın dört bir yanındaki tesislerinde enerji dönüşümünü hızlandırmaya ve sektörümüzde örnek uygulamalar geliştirmeye devam ediyoruz.
Hayat Kimya olarak enerji üretimi ve tüketimini eş zamanlı analiz eden yapay zekâ destekli bir enerji yönetim sistemini devreye aldınız. Kocaeli Kampüsü’nde hayata geçirdiğiniz sistemin, dışarıdan alınan hazır çözümlere kıyasla en büyük avantajı ne oldu?
Hayat Kimya olarak kendi bünyemizde geliştirdiğimiz yapay zekâ destekli enerji yönetim sistemimiz, kampüsün yıllık yaklaşık 65 milyon dolarlık enerji bütçesini 7 gün 24 saat izleyerek üretim planlamasından maliyet analizine, şebeke optimizasyonundan enerji kaynağı seçimine kadar kritik karar süreçlerini destekliyor. Yaklaşık beş yıl önce temelleri atılan dijital enerji dönüşümü yatırımını yaparken bizim en büyük avantajımız, sistemin doğrudan kendi operasyonel bilgi birikimimiz ve üretim süreçlerimiz üzerine inşa edilmiş olması oldu. Uzun yıllardır enerji yönetimi alanında edindiğimiz tecrübeyi dijital ortama aktararak, tesislerimizin çalışma dinamiklerine özel bir karar destek sistemi oluşturduk. Sistem, üretim programlarını, anlık enerji tüketimini, kojenerasyon kapasitesini, şebeke koşullarını ve değişen enerji maliyetlerini eş zamanlı analiz ederek en verimli senaryoyu ortaya koyuyor. Bu sayede yalnızca veriyi izleyen değil, karar süreçlerini aktif olarak destekleyen bir yapıya sahip olduk.
Bir diğer önemli avantaj ise esnekliğimiz. Hazır çözümler genellikle belirli standartlara göre tasarlanırken, biz sistemi ihtiyaçlarımıza göre sürekli geliştirebiliyor, yeni veri kaynakları ve iş kurallarını hızla entegre edebiliyoruz. Bu yaklaşım hem daha yüksek operasyonel verimlilik sağlıyor hem de farklı ülkelerdeki tesislerimizin enerji altyapılarına uyarlanabilecek ölçeklenebilir bir model ortaya çıkarıyor. Kısacası, bu proje bir yazılım yatırımından çok, yıllar içinde oluşan kurumsal enerji yönetimi deneyimimizin yapay zekâ ile dijitalleştirilmesi ve sürdürülebilir bir rekabet avantajına dönüştürülmesi anlamına geliyor.
Algoritmalarınız, öngörülemeyen dalgalanmalar (örneğin ani talep artışları veya şebeke dengesizlikleri) karşısında karar destek süreçlerini nasıl optimize ediyor?
Enerji yönetiminde en kritik konulardan biri, sürekli değişen koşullara doğru ve hızlı şekilde yanıt verebilmektir. Geliştirdiğimiz sistemin en önemli özelliklerinden biri de tam olarak bu noktada devreye girmesi. Enerji üretim planlamasını, şebeke optimizasyonunu, maliyet analizlerini ve süreç takibini 7 gün 24 saat kesintisiz olarak gerçekleştiren bir sistem kurguladık. Böylece yalnızca enerji tüketimini takip eden bir izleme altyapısı olmanın ötesine geçen sistem, üretim ihtiyaçları ve değişen maliyet koşulları doğrultusunda karar süreçlerini destekleyen dinamik bir enerji yönetim modeli olarak çalışıyor. Bu sayede hem operasyonel sürekliliği destekliyor hem de enerji maliyetlerinin kontrol altında tutulmasına katkı sağlıyoruz. Örneğin üretim planlarında beklenmedik bir değişiklik yaşandığında veya enerji talebinde ani bir artış oluştuğunda sistem mevcut enerji kaynaklarını, kojenerasyon kapasitesini ve şebeke koşullarını yeniden değerlendirerek en uygun senaryoları karşılaştırıyor. Aynı şekilde enerji maliyetlerinde veya şebeke koşullarında meydana gelen değişimler de karar mekanizmasına anında dâhil ediliyor.
