Karbonu yakalamak bir şey, onu nereye koyacağınızı bulmak başka. ExxonMobil’in Teksas’ta aldığı son izin, ikinci aşamanın artık ne kadar büyük bir endüstriye dönüşebileceğini gösteriyor. Şirketin Rose Carbon Capture and Storage (CCS) projesi, Jefferson County’de üç enjeksiyon kuyusuna yılda yaklaşık 4 milyon ton, toplamda ise 13 yıllık dönem boyunca 53 milyon tona kadar CO₂ gönderilmesine izin veriyor. Karbon, yaklaşık 1–2,5 kilometre derinlikteki jeolojik formasyonlara enjekte edilecek. Projenin depolama sahası için ABD Çevre Koruma Ajansı da daha önce üç Class VI izni vermişti. Ancak Rose yalnızca üç kuyudan ibaret değil.
ExxonMobil, Körfez Kıyısı boyunca sanayi tesislerinden çıkan CO₂’yi toplayıp depolama sahalarına taşıyacak daha geniş bir altyapı kuruyor. Şirketin mevcut ve geliştirilmekte olan sistemi yüzlerce kilometrelik boru hatlarını, farklı sanayi tesislerini ve jeolojik depolama alanlarını birbirine bağlamayı hedefliyor. ExxonMobil, kendi CCS ağı için bugün 1.300 milden fazla CO₂ boru hattına sahip olduğunu belirtiyor. Burada önemli değişiklik şu: Karbon artık yalnızca atmosfere salınan bir atık değil; yakalanan, sıkıştırılan, taşınan, depolanan ve bunun karşılığında para kazanılabilen bir “molekül”.
Karbon Yakalama Yeni Bir İş Koluna Dönüşüyor
CCS'nin savunucuları için denklem oldukça açık. Çimento, çelik, kimya ve gübre gibi bazı ağır sanayi sektörlerinde emisyonları yalnızca elektrifikasyon veya yenilenebilir enerjiyle sıfırlamak kolay değil. Bu nedenle bacadan çıkan CO₂’nin yakalanıp yeraltında kalıcı olarak depolanması, özellikle azaltılması zor emisyonlar için tamamlayıcı bir araç olarak görülüyor. ExxonMobil de stratejisini tam olarak bu noktaya kuruyor. Şirket, Körfez Kıyısı’nı yüksek sanayi yoğunluğu, mevcut altyapı ve uygun jeolojik depolama alanları nedeniyle CCS için stratejik bir bölge olarak tanımlıyor. ExxonMobil’e göre ABD’deki sanayi kaynaklı emisyonların yaklaşık üçte biri bu bölgede ortaya çıkıyor. Dolayısıyla Rose projesinin asıl hikâyesi 53 milyon ton CO₂ değil. Bu karbonu taşıyacak ve depolayacak ekonomik sistem. Sanayi şirketi emisyonunu yakalıyor. ExxonMobil taşıyor. Yeraltında depoluyor. Depolama alanı, boru hattı, kuyular, izleme sistemleri ve izin süreçleri ise yeni bir altyapı zinciri oluşturuyor. Karbon azaltımı böylece aynı zamanda bir pazar haline geliyor.
Fakat Karbonu Yeraltına Koymak, Hikâyenin Sonu Değil
Tam da burada tartışmanın daha zor tarafı başlıyor. Texas Railroad Commission projeyi 15 Eylül’de 2’ye karşı 1 oyla onayladı. Ancak komisyon üyelerinden Wayne Christian karara karşı çıktı. Christian, projenin uzun vadeli güvenliğinin yeterince ortaya konulmadığını savunurken kamu sübvansiyonlarının maliyetine ilişkin de itirazlar dile getirdi. Bu itirazın karşısında ise oldukça ayrıntılı bir teknik çerçeve bulunuyor. EPA’nın izinleri, kuyuların yeraltı içme suyu kaynaklarını koruyacak şekilde tasarlanmasını, kuyuların bütünlüğünün izlenmesini ve acil durum planlarının hazırlanmasını şart koşuyor. Texas düzenlemelerinde de CO₂ enjeksiyonunun ardından 50 yıl boyunca, ya da alanın içme suyu kaynakları açısından artık risk oluşturmadığının gösterilmesine kadar izleme öngörülüyor. Yani mesele yalnızca “CO₂ yerin altında kalır mı?” sorusu değil.
Kim izleyecek? Ne kadar süre izleyecek? Bir sorun çıkarsa sorumluluk kimde olacak? Ve bu sistemin maliyetini kim üstlenecek? CCS büyüdükçe bu sorular da teknolojinin kendisi kadar önemli hale geliyor.
Petrol Şirketleri Enerji Dönüşümünün Neresinde?
Rose projesinin belki de en ilginç tarafı ExxonMobil’in burada yalnızca teknoloji sağlayıcısı olmaması. Şirket, karbon yönetimini başlı başına bir ticari faaliyet alanına dönüştürmeye çalışıyor. Bu yaklaşım enerji sektöründeki dönüşümün tuhaf ama önemli bir çelişkisini ortaya çıkarıyor: Dünyanın fosil yakıt şirketleri, fosil yakıtların yarattığı emisyonları yönetmek için kurulacak yeni altyapının da sahibi olmak istiyor. Bu, otomatik olarak CCS’nin işe yaramadığı anlamına gelmiyor. Tam tersine, bazı sektörlerde karbon yakalama ve depolamanın emisyon azaltım seçeneklerinden biri olabileceğine ilişkin güçlü bir teknik gerekçe bulunuyor.
Ama teknolojinin iklim açısından gerçek değerini belirleyecek olan şey yalnızca kaç ton CO₂’nin yakalandığı olmayacak. Yakalanan karbonun gerçekten kalıcı olarak depolanıp depolanmadığı, sistemin enerji ihtiyacı, toplam yaşam döngüsü emisyonları ve projenin kamu kaynaklarıyla ne ölçüde desteklendiği de hesabın içinde olacak.
Asıl Sınav: Karbonu Yakalamak Değil, Sistemi Kanıtlamak
ExxonMobil’in Rose projesi bu nedenle yalnızca bir şirket yatırımı değil, CCS’nin büyük ölçekte nasıl çalışacağına ilişkin bir test alanı. 53 milyon ton CO₂’nin yeraltında depolanması kâğıt üzerinde devasa bir rakam. Fakat iklim politikası açısından asıl mesele tonajın büyüklüğünden çok ölçülebilirlik, kalıcılık, güvenlik ve maliyetin aynı denklemde buluşup buluşamayacağı. Karbon ekonomisi büyüyor. Şimdi sıra, bu ekonominin gerçekten ne kadar karbon azalttığını gösterebilmesinde.
