Dünyanın ormanları için tablo ilk bakışta biraz daha iyi, ama rahatlatıcı değil. Ormansızlaşmanın yıllık hızı geriliyor; buna karşılık milyonlarca hektarlık orman alanı hâlâ bozuluyor ve restorasyon hedefleriyle sahadaki uygulamalar arasında ciddi bir açık bulunuyor. FAO’nun 2026 raporu, sorunun artık yalnızca “ne kadar orman kaybettik?” sorusundan ibaret olmadığını, kaybedilen ve işlevini yitiren alanların nasıl geri kazanılacağına odaklanılması gerektiğini ortaya koyuyor.
Kayıp ile Bozulma Aynı Şey Değil
Raporun dikkat çeken verilerinden biri, 1990-2025 arasında 489 milyon hektar ormanın ormansızlaşma yoluyla kaybedilmiş olması. Bu, yaklaşık 4,89 milyon km² alana denk geliyor ve Avrupa Birliği’nin toplam yüzölçümünü aşıyor. Bunun yanında 460 milyon hektardan fazla orman, yani yaklaşık 4,6 milyon km², bugün hâlâ orman olarak varlığını sürdürse de bozulmuş durumda. Bu ayrım gerçekten önemli. Bozulmuş bir orman tamamen ortadan kalkmış değil; ancak ekolojik işlevlerini eskisi gibi yerine getiremiyor. İklim değişikliği, yangınlar, arazi kullanımındaki değişimler, kentleşme, altyapı yatırımları ve doğal kaynaklara yönelik artan talep bu baskıyı büyütüyor. FAO’ya göre her yıl yaklaşık 127 milyon hektarlık orman yangınlardan etkileniyor; böcekler, hastalıklar ve aşırı hava olayları da tabloya ekleniyor.
Hız Yavaşladı, Sorun Bitmedi
FAO’nun 2025 Küresel Orman Kaynakları Değerlendirmesi'ne göre yıllık ormansızlaşma 1990-2000 dönemindeki 17,6 milyon hektardan 2015-2025 döneminde 10,9 milyon hektara geriledi. Net orman kaybı da aynı dönemlerde yıllık 10,7 milyon hektardan 4,12 milyon hektara düştü. Ancak bu iyileşme, orman kaybının sona erdiği anlamına gelmiyor. Birleşmiş Milletler’in Global Forest Goals Report 2026 raporu da benzer bir tablo çiziyor: 2015-2025 arasında dünyanın toplam orman alanı 40 milyon hektardan fazla azaldı. BM, 2030 hedeflerine ulaşmak için mevcut ilerlemenin hız ve ölçek bakımından yetersiz kaldığını belirtiyor.
Restorasyon Taahhütleri Sahaya Yetmiyor
Dünyada son yirmi yılda 1 milyar hektardan fazla alanın restorasyonu için taahhüt verildi. Ancak FAO’nun değerlendirmesine göre 2030 hedeflerine ulaşmak için en az 470 milyon hektarın restorasyon kapsamına alınması gerekiyor. Biyolojik çeşitlilik hedefleri kapsamında 62 ülke yaklaşık 206,5 milyon hektarlık orman ve peyzaj restorasyonu bildirmiş durumda. FAO, restorasyonun yalnızca ağaç dikmek olarak ele alınmaması gerektiğini özellikle vurguluyor. Yerel toplulukların haklarının güçlendirilmesi, arazi ölçeğinde planlama, uzun vadeli finansman ve doğru politika ve hukuk mekanizmaları olmadan restorasyon hedeflerinin kâğıt üzerinde kalma riski bulunuyor.
Kurak Alan Ormanları için Ayrı Çağrı
FAO, 2 Ekim’de ayrıca Kurak Alan Ormanları İçin Harekete Geçme Çağrısı başlattı. Dünyanın kara yüzeyinin yaklaşık yüzde 41’ini oluşturan kurak alanlar, küresel ormanların da yaklaşık yüzde 27’sini barındırıyor. Bu ekosistemlerdeki orman ve ağaçlar, 2 milyardan fazla insanın geçim kaynakları, gıda güvenliği ve iklim direnci açısından kritik rol oynuyor. Ancak kurak alan ormanlarının yaklaşık dörtte birinin hâlihazırda bozulduğu tahmin ediliyor. FAO; sürdürülebilir yönetim, restorasyon ve finansmanın artırılmasını isterken, ülkelerin kurak alan ormanlarını iklim, biyolojik çeşitlilik ve arazi politikalarının merkezine almasını öneriyor. Çağrının önemli önerilerinden biri de finansmanı, teknik desteği ve ülke uygulamalarını bir araya getirecek Dryland Forest Support Accelerator mekanizması.
Ormanlarda hikâye artık yalnızca kesilen ağaçların sayısıyla ölçülmüyor. Çünkü bir orman haritadan silinmeden de işlevini kaybedebiliyor. Önümüzdeki birkaç yılın asıl sınavı, verilen restorasyon sözlerinin kaçının gerçekten toprağa, suya ve yaşayan ekosistemlere dönüşeceği olacak.
