İklim diplomasisinin en büyük sahnesi bir kez daha Antalya'da kuruldu. Dünya liderleri, şirket temsilcileri ve müzakere heyetleri iklim hedeflerini tartışırken, zirvenin en tanınmış eleştirmenlerinden Greta Thunberg de beş yıl aradan sonra COP toplantılarına geri döndü. Ancak İsveçli aktivistin Antalya'ya gelişi, diplomatik iyimserlikten çok sert bir hesaplaşmanın başlangıcı oldu. Thunberg, BM iklim zirvelerinin fosil yakıt endüstrisinin etkisi altında kaldığını ve ev sahibi ülkelere her yıl çevresel sicillerini aklama fırsatı verildiğini savundu.

Ev sahibi ülkelere yeşil aklama fırsatı
Thunberg, 10 Kasım'da Antalya'ya geldiğinde yaptığı açıklamada, COP zirvelerinin işleyişini doğrudan hedef aldı. Ev sahibi ülkelerin her yıl kendilerini aklama fırsatı bulmasını ikiyüzlülük olarak nitelendiren aktivist, müzakere salonlarının mevcut ekonomik ve siyasi düzenden kazanç sağlayan yıkıcı sektörlerin finanse ettiği lobicilerle dolu olduğunu söyledi.
Eleştirinin odağında yalnızca zirvenin organizasyonu değil, ev sahibi ülkelerin iklim politikaları ile ekonomik gerçekleri arasındaki çelişki de bulunuyor. Türkiye ve Avustralya yenilenebilir enerji yatırımlarını ve enerji dönüşümünü destekleyen mesajlar verirken, her iki ülke de enerji sistemlerinde fosil yakıtlara bağımlılığını sürdürüyor. Önceki COP ev sahipleri Brezilya, Birleşik Arap Emirlikleri ve Azerbaycan'ın da önemli petrol ve fosil yakıt üreticileri olması, Thunberg'in eleştirisini daha geniş bir tartışmaya taşıyor.
Beş yıl sonra aynı hayal kırıklığı
Thunberg'in COP31'e dönüşü sembolik açıdan da önemli. Aktivist, son olarak 2021'de Glasgow'da düzenlenen COP26'ya katılmış ve dünya liderlerinin iklim taahhütlerini "boş sözler" olarak nitelendirmişti. Aradan geçen beş yılda fosil yakıt kullanımının sona erdirilmesine yönelik uluslararası uzlaşma sağlanamadı. Ülkeler 2023'te fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda ilk kez ortak bir karar almış olsa da bu hedefin uygulanmasına yönelik somut ilerleme sınırlı kaldı.
Thunberg, Antalya'da iklim krizinin artık yalnızca çevre politikalarıyla sınırlı olmadığını; insan hakları, ekonomik eşitsizlik ve jeopolitik güç mücadeleleriyle iç içe geçtiğini vurguladı. Ona göre siyasi iktidarların değişmesi tek başına yeterli değil. Krizin temelinde, kâr ve güç birikimini gezegenin ve toplumların önüne koyan ekonomik ve siyasi sistem bulunuyor.
Gezegen ölmüyor, öldürülüyor
Aktivistin 12 Kasım'daki açıklamaları eleştirinin dozunu daha da artırdı. Farklı ülkelerden çevre ve insan hakları savunucularıyla birlikte düzenlediği basın toplantısında Thunberg, "Gezegen ölmüyor, öldürülüyor ve bunu kimin yaptığını biliyoruz" dedi. Dünyayı korumakla yükümlü kurumların ve siyasi aktörlerin krizin sorumluları arasında bulunduğunu savunan aktivist, "Bizi kurtarmaya kimse gelmeyecek" mesajını verdi.
Toplantıya Nepal, Avustralya, Filistin ve Kanada'dan aktivistler de katıldı. Konuşmalarda iklim krizinin yanı sıra insan hakları ihlalleri, savaşların çevresel sonuçları ve temel yaşam kaynaklarına erişim sorunları gündeme getirildi. Thunberg, iklim mücadelesinin insan hakları mücadelesinden ayrı düşünülemeyeceğini belirterek uluslararası topluma daha güçlü bir dayanışma çağrısı yaptı.
Fosil yakıt lobisinin gölgesinde müzakereler
COP zirvelerine yönelik en önemli eleştirilerden biri, fosil yakıt şirketlerinin müzakere süreçlerindeki etkisi. Geçen yıl Brezilya'da düzenlenen COP30'da Kick Big Polluters Out koalisyonu, fosil yakıt endüstrisiyle bağlantılı 1.602 temsilcinin akreditasyon aldığını açıklamıştı. Bu sayı, iklim müzakerelerinde büyük kirleticilerin temsil düzeyine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirmişti.
Thunberg'in eleştirisi de bu yapısal soruna işaret ediyor: İklim krizinin başlıca sorumluları arasında gösterilen sektörlerin temsilcileri, krizin çözümünü müzakere eden süreçlerde ne ölçüde söz sahibi olmalı? Fosil yakıtlardan çıkış konusunda ilerleme sağlanamamasında bu lobi gücünün rolü ne?
Antalya'daki COP31, bu sorulara yanıt vermek zorunda. Çünkü iklim diplomasisinin başarısı artık yalnızca açıklanan hedeflerle değil, bu hedeflerin önündeki ekonomik ve siyasi çıkar çatışmalarının ne ölçüde aşılabildiğiyle ölçülüyor.
Kaynak: The Guardian






