Silikat kayaçlarının yağmur ve suyla doğal olarak ayrışması, atmosferdeki karbondioksitin tutulmasını sağlayan jeolojik süreçlerden biri. Ancak bu süreç doğal haliyle oldukça yavaş ilerliyor. Geliştirilmiş kaya ayrışması olarak bilinen yaklaşım, kayaçları öğüterek bu süreci tarım arazilerinde hızlandırmayı amaçlıyor. Yeni teknoloji ise kayaçların kimyasal yapısını değiştirerek daha hızlı ayrışabilen mineraller üretmeye odaklanıyor. Böylece toprağa uygulanan malzemenin bir yetiştirme sezonu içinde reaksiyona girmesi ve CO₂’yi bikarbonat formunda uzun süreli olarak tutması hedefleniyor.
Aynı Malzeme Hem Gübre Hem Karbon Yutağı
Bu yaklaşımın dikkat çekici tarafı, karbon giderimini tarımsal bir girdinin işleviyle birleştirmesi. Toprağa uygulanan mineral, bitkilerin kullanabileceği silisyumu açığa çıkarırken karbonun da sistemden uzaklaştırılmasına katkı sağlıyor. Stanford’daki kontrollü çalışmalarda geliştirilen malzemenin bitkilerin kullanabileceği silisyum miktarını artırdığı ve bazı deneylerde ürün veriminde artış görüldüğü bildiriliyor. Ancak daha geniş ölçekli tarla denemelerinin bu sonuçların farklı koşullarda ne ölçüde tekrarlanabildiğini göstermesi gerekiyor.
Bu teknolojiyi ticarileştirmek üzere 2026’da kurulan Mafix, Stanford Üniversitesi’ndeki araştırmalardan doğan bir girişim. Şirketin geliştirdiği mineral bazlı ürün, silikat kayaçları ile kireç taşının termal bir işlemden geçirilmesiyle elde ediliyor.
Teknolojinin önemli bir başka özelliği ise yeni fabrikalar kurmak yerine mevcut çimento fırınlarının kullanılmasını öngörmesi. Şirket, küresel çimento fırını kapasitesinin yaklaşık yüzde 30’unun atıl olduğunu ve bu kapasitenin üretim için değerlendirilebileceğini belirtiyor.
5,4 Milyon Dolarlık Ölçekleme
Mafix, ağustos ayında aldığı 5,4 milyon dolarlık yatırım ile teknolojisini ticari ölçekte göstermeye hazırlanıyor. Şirket, gelecek aşamada yaklaşık 1.000 ton ürün üretmeyi ve ABD’de daha geniş tarla denemeleri gerçekleştirmeyi planlıyor. Ürünlerin ABD ve Almanya’da 11’den fazla saha alanında test edildiği belirtiliyor.
Şirketin iş modelinde karbon piyasası da önemli bir yer tutuyor. İlk aşamada çiftçilerden ürün için doğrudan ücret almak yerine karbon kredilerinden gelir elde ederek gübreyi ücretsiz sunmayı hedefliyor. Uzun vadede ise ürünün tarımsal faydasının kendi başına ekonomik bir değer yaratması amaçlanıyor.
Asıl Soru Ölçek Büyüdüğünde
Fikirin potansiyeli yüksek olsa da teknolojinin iklim açısından gerçek değerini yalnızca laboratuvar sonuçları belirlemeyecek. Kayaçların işlenmesi için gereken enerji, üretim sırasında ortaya çıkan emisyonlar, taşıma ve tarladaki uygulama dahil olmak üzere bütün yaşam döngüsünün hesaba katılması gerekiyor.
Mafix de önümüzdeki aşamada ürünün kiln’den taşımaya ve tarlaya kadar yaşam döngüsü analizini gerçekleştirmeyi planlıyor. Dolayısıyla teknoloji bugün için kesinleşmiş bir iklim çözümünden çok, tarımsal fayda ile kalıcı karbon giderimini aynı sistemde buluşturmayı deneyen yeni bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
