İklim mücadelesi denildiğinde akla hâlâ çoğunlukla enerji, emisyonlar ve yenilenebilir kaynaklar geliyor. Oysa dünyanın ürettiği atık, kullandığı hammaddeler ve doğrusal üretim-tüketim modeli de aynı denklemin içinde. Bir ürünün üretilmesi için çıkarılan kaynak, kullanılan enerji, ürünün ömrü ve sonunda ne olduğuna kadar uzanan zincir, iklim politikasının giderek daha önemli bir parçası haline geliyor.
Tam da bu nedenle sıfır atık ile iklim eyleminin aynı masaya oturması, ilk bakışta göründüğünden daha önemli.
Sıfır Atık Vakfı ile Londra İklim Eylem Haftası (LCAW) arasında kurulan işbirliği, sıfır atık ve döngüsel ekonomi yaklaşımını küresel iklim eylemi ağıyla buluşturmayı amaçlıyor. Ortak çalışmalar, bilgi ve deneyim paylaşımı, etkinlikler ve farklı sektörlerden paydaşların bir araya getirilmesi planlanıyor.
Atık artık yalnızca çöp meselesi değil
Londra İklim Eylem Haftası'nın bu yılki Zero Waste Hub programı, konunun sınırlarının ne kadar genişlediğini de gösterdi. Döngüsel ekonomi; gıda sistemleri, moda ve tekstil, teknoloji, yapay zekâ, sürdürülebilir finans, etki yatırımları ve kültür gibi başlıklarla birlikte ele alındı.
Bu yaklaşım önemli. Çünkü döngüsel ekonomi yalnızca “atığı geri dönüştürmek” anlamına gelmiyor. Asıl mesele, daha az kaynak kullanmak, ürünleri daha uzun süre sistem içinde tutmak ve ekonomik değeri mümkün olduğunca atığa dönüşmeden korumak.
Bu da şirketlerin üretim biçiminden finansman modellerine, ürün tasarımından tüketici davranışına kadar uzanan daha büyük bir dönüşüm gerektiriyor.
Türkiye COP31’e sıfır atık başlığıyla hazırlanıyor
İşbirliğinin zamanlaması da tesadüfi değil. Türkiye, COP31 Başkanlığı sürecinde sıfır atık ve döngüsel ekonomiyi iklim gündeminin önemli başlıkları arasında konumlandırıyor. Sıfır Atık Vakfı da Londra İklim Eylem Haftası'nda ana ortaklardan biri olarak sıfır atık yaklaşımını uluslararası iklim aktörleriyle buluşturdu.
Dolayısıyla Londra'daki bu ortaklık, yalnızca iki kuruluş arasındaki bir protokol olarak okunmamalı.
Türkiye'nin COP31 öncesinde sıfır atık yaklaşımını uluslararası iklim gündeminde daha görünür hale getirme çabasının bir parçası.
Ancak burada önemli bir ayrım var: Görünürlük başka, dönüşüm başka.
Asıl mesele protokolden sonra başlıyor
Ortak etkinlikler düzenlemek ve deneyim paylaşmak önemli. Fakat döngüsel ekonominin gerçek etkisi, bu fikirlerin üretim sistemlerine ne kadar girebildiğiyle ölçülecek.
Şirketler ürünlerini daha uzun ömürlü tasarlayacak mı?
Atık oluşmadan önce önlem alınabilecek mi?
İkincil hammadde piyasaları büyüyecek mi?
Finansman döngüsel iş modellerine gerçekten yönelecek mi?
Ve sıfır atık, yalnızca çevre politikalarının değil, ekonomik kararların da konusu olabilecek mi?
Londra'daki Zero Waste Hub'ın finans ve yatırım dünyasını da gündeme dahil etmesi bu açıdan dikkat çekici. Çünkü döngüsel ekonominin ölçek kazanması için iyi fikirlerden fazlasına, sermayeye ve pazar mekanizmalarına ihtiyacı var.
Yeşil'in sorusu tam burada başlıyor: Sıfır atık gerçekten iklim politikasının merkezine taşınacaksa, bunun göstergesi kaç yeni etkinlik düzenlendiği değil; kaç üretim modelinin değiştiği olacak.
Türkiye'nin COP31'e giderken önünde önemli bir fırsat var. Sıfır atığı yalnızca Türkiye'nin başarılı bir çevre uygulaması olarak anlatmak yerine, kaynak kıtlığı, iklim finansmanı, üretim ve tüketim modelleriyle bağlantılı küresel bir ekonomik dönüşüm başlığına dönüştürmek.
Çünkü atığı azaltmak iyi bir başlangıç.
