Bir şirketin karbon salımı denildiğinde akla çoğunlukla fabrikasının bacasından çıkan emisyon geliyor. Oysa şirketlerin iklim ayak izi çok daha geniş. Satın alınan elektriğin üretiminden tedarikçilerin faaliyetlerine, taşımacılıktan satılan ürünün kullanımına kadar uzanan bir zincir söz konusu. Bu nedenle kurumsal karbon hesabında üç ayrı alan öne çıkıyor: Scope 1, şirketin doğrudan kontrol ettiği kaynaklardan kaynaklanan emisyonları; Scope 2, satın alınan elektrik, ısı veya buharın üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonları; Scope 3 ise şirketin değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonları kapsıyor. Scope 3, çoğu şirket için asıl büyük tabloyu ortaya çıkarıyor.
Ölçmediğiniz şeyi yönetemezsiniz
Karbon emisyonlarını hesaplamanın ilk nedeni aslında oldukça basit: Şirket ne kadar salım yaptığını bilmiyorsa nereden azaltacağını da bilemez. Bir emisyon envanteri, şirketin en yüksek karbon maliyetinin nerede oluştuğunu görmesini sağlıyor. Enerji tüketimi, üretim süreçleri, lojistik, satın alma veya ürün kullanımı… Hangi alanın öncelikli olduğu ölçüm sonucunda ortaya çıkıyor. Bu nedenle karbon muhasebesi yalnızca çevre departmanının hazırladığı bir rapor olmaktan çıkıp şirketin risk yönetiminin parçası haline geliyor.
Üstelik yatırımcıların şirketleri değerlendirirken baktığı tablo da değişiyor. Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu’nun (ISSB) IFRS S2 standardı, şirketlerin iklimle bağlantılı risk ve fırsatlarının yanı sıra Scope 1, Scope 2 ve Scope 3 emisyonlarını açıklamasını öngörüyor. Bunun temelinde de oldukça somut bir soru var: İklim krizi bu şirketin gelecekteki nakit akışını, finansmana erişimini veya sermaye maliyetini nasıl etkileyecek?
Karbon artık finansal bir mesele
İklim riskinin şirket bilançolarına girmesinin iki temel yolu bulunuyor. İlki fiziksel riskler. Aşırı sıcaklar, seller, kuraklıklar, yangınlar veya fırtınalar üretim tesislerini, tarımsal girdileri, lojistik ağlarını ve tedarik zincirlerini etkileyebiliyor. İkincisi ise dönüşüm riski. Ekonomi fosil yakıtlardan uzaklaştıkça karbon yoğun üretim yapan şirketler yeni düzenlemeler, değişen tüketici tercihleri, teknolojik dönüşüm ve artan maliyetlerle karşılaşabiliyor. Yani iklim krizi şirketin kapısını yalnızca hava olayı olarak değil, piyasa değişimi olarak da çalıyor. Bu nedenle karbon salımlarını azaltmak yalnızca çevresel bir sorumluluk değil, şirketin gelecekte ne kadar dayanıklı olacağını belirleyen stratejik bir karar.
Asıl büyük alan: Scope 3
Şirketlerin karbon hesabındaki en zor başlık ise çoğu zaman kendi tesislerinin dışındaki emisyonlar. Bir gıda şirketi için çiftlikten fabrikaya gelen hammaddenin üretimi ve taşınması, bir otomotiv şirketi için araçta kullanılan parçaların üretimi, bir teknoloji şirketi için tedarik edilen elektronik bileşenler ya da satılan bir ürünün kullanım sürecinde harcadığı enerji Scope 3 kapsamında değerlendirilebiliyor. Dolayısıyla şirketin kendi operasyonlarını temizlemesi önemli olsa da tek başına yeterli değil. OECD, Scope 3 emisyonlarının ortalama olarak Scope 1 ve Scope 2 emisyonlarının toplamının 5,5 katına ulaşabildiğine dikkat çekiyor. Bu da karbon azaltımının neden yalnızca şirket binasında LED ampul değiştirmekten ibaret olamayacağını gösteriyor.
Peki şirketler nereden başlamalı?
Önce ölçmek. Ardından emisyonların nereden geldiğini belirlemek. Sonra da azaltım hedeflerini zaman, kapsam ve sorumlulukları belli olacak şekilde ortaya koymak.
Bunun ardından enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı, düşük karbonlu üretim, lojistik optimizasyonu, daha düşük emisyonlu hammadde ve ürün tasarımı gibi alanlarda dönüşüm gerekiyor. Özellikle Scope 3 için şirketlerin tedarikçileriyle birlikte hareket etmesi şart; çünkü değer zincirindeki emisyonlar şirketin tek başına kontrol edebileceği bir alan değil. Burada önemli bir ayrım daha var: Emisyonları açıklamak, onları azaltmak anlamına gelmiyor. Bir şirketin karbon ayak izini ayrıntılı biçimde raporlaması, tek başına iklim performansının iyi olduğu anlamına gelmez. Asıl mesele ölçümün somut azaltım planına dönüşmesi. Çünkü karbon hesabı bir hedef değil, başlangıç noktası.
Yeni dönemde şirketi karbonundan ayrı düşünmek mümkün mü?
İklim krizinin şirketler üzerindeki etkisi büyüdükçe karbon emisyonları da şirket performansının ayrı bir başlığı olmaktan çıkıyor. Üretimin ne kadar enerji kullandığı, hammaddenin nereden geldiği, tedarik zincirinin ne kadar kırılgan olduğu ve ürünün yaşam döngüsü boyunca ne kadar emisyon yarattığı artık şirketin geleceği hakkında da bilgi veriyor.
Bu yüzden soru artık “Şirketler neden karbon salımlarını kontrol altına almalı?” olmaktan çıkıyor. Daha doğru soru şu:
Karbonunu kontrol edemeyen bir şirket, önümüzdeki yılların ekonomisini ne kadar kontrol edebilir?
Kaynak: ifrs.org
